Napoleùon I laø hoaøng ñeá nöôùc Phaùp töø naêm 1804 ñeán 1815. Ñaây laø vò hoaøng ñeá coù nhöõng böôùc vinh nhuïc ñoäc ñaùo nhaát trong cuoäc ñôøi caùc vua chuùa. Chieán thaéng naøy noái tieáp chieán thaéng khaùc ñaõ khieán Napoleùon nuoâi moäng laøm baù chuû AÂu chaâu. Theá nhöng moäng khoâng thaønh, oâng thaát traän taïi Waterloo beân nöôùc Bæ ngaøy 18 thaùng 6 naêm 1815, bò ñaày ra ñaûo Sainte Heùleøne vaø qua ñôøi taïi ñaây vaøo naêm 1821.

Trong thôøi kì coøn ñöôïc neám moïi vinh quang huy hoaøng cuûa theá traàn naøy, moät ngaøy noï, trong baàu khí thaân maät vôùi caùc töôùng laõnh nöôùc Phaùp, hoaøng ñeá Napoleùon baát ngôø ñaët caâu hoûi:

-- Theo yù caùc khanh, thì ngaøy naøo laø ngaøy ñeïp nhaát cuûa cuoäc ñôøi traãm?

Moät vò töôùng nhanh nheïn ñaùp:

-- Ngaøy hoaøng thöôïng chieán thaéng ôû Marengo beân nöôùc YÙ.

Napoleùon Laùc ñaàu noùi:

-- Khoâng phaûi.

Moät vò töôøng khaùc ñaùp lôøi:

-- Ngaøy hoaøng thöôïng chieán thaéng ôû Austerlitz beân Tieäp Khaéc.

Napoleùon buoàn baõ ñaùp:

-- Ngaøy ñeïp nhaát khoâng phaûi laø ngaøy chuùng ta chieán thaéng keû thuø...

Im laëng hoài laâu, moät töôùng laõnh khaùc caát tieáng noùi:

-- Chaéc chaén ngaøy ñeïp nhaát trong ñôøi hoaøng thöôïng phaûi laø ngaøy maø hoaøng thöôïng laõnh nhaän vöông mieän hoaøng ñeá.

Napoleùon cuõng laéc ñaàu noùi:

-- Khoâng phaûi.

Vaø roài, vôùi moät neùt maët trang nghieâm, gioïng noùi traàm traàm, Napoleùon taâm söï:

-- Ngaøy ñeïp nhaát trong cuoäc ñôøi traãm, noùi ra coù leõ ít ngöôøi ngôø ñeán, ñoù laø ngaøy traãm ñöôïc röôùc leã laàn ñaàu. Traãm caûm thaáy mình thaät haïnh phuùc vì ñöôïc soáng gaàn Chuùa.

Caâu noùi chaân thöïc naøy ñaõ ñöôïc minh chöùng sau ñoù, khi Napoleùon bò ñaøy ra ñaûo Saint Heùleøne. Taïi ñaây, oâng ñaõ ñích thaân daïy giaùo lí röôùc leã laàn ñaàu cho con cuûa töôùng Bertrand.

Cuoäc ñôøi vinh nhuïc traàn theá cuûa Napoleùon ñaõ chaám döùt, vaø oâng ñaõ theå hieän ñöùc tin cuûa mình baèng caùch duøng chuoãi ngaøy cuoái ñôøi cuûa mình ñeå laøm moät giaûng vieân giaùo lí, söûa soaïn cho moät caùi cheát bình an trong tuø.

Ñöùc tin laø lôøi môøi goïi cuûa Thieân Chuùa vaø lôøi ñaùp öùng thuaän chieàu cuûa loaøi ngöôøi. Chuùng ta tin Chuùa, yeâu Chuùa; tình yeâu ñaùp traû tình yeâu baèng söï daán thaân laøm giaûng vieân giaùo lí, moät vieäc toâng ñoà laø luoân luoân chuùng ta phaûi maøi giuõa khaû naêng, phaûi trau gioài theâm kieán thöùc vaø phaûi lieân keát vôùi Chuùa baèng ñôøi soáng caàu nguyeän. Moät giaûng vieân giaùo lí phaûi hoäi ñuû ba ñieàu kieän: kieán thöùc, khaû naêng vaø loøng ñaïo ñöùc. Ba ñieàu kieän naøy nhö kieàng ba chaân khoâng theå thieáu chaân naøo, neáu thieáu moät kieàng seõ khaäp kheãnh.

- KIEÁN THÖÙC: Chuùng ta phaûi am töôøng baøi daïy vaø luoân luoân phaûi trau gioài, hoïc hoûi theâm. Neáu khoâng, chuùng ta seõ cho hoïc sinh aên nhöõng moùn cuõ nhai ñi nhai laïi.

- KHAÛ NAÊNG: Chuùng ta phaûi bieát ñieàu khieån lôùp giaùo lí trong tinh thaàn vui töôi kæ luaät, aùp duïng ñuùng phöông phaùp thích hôïp vôùi baøi daïy.

- LOØNG ÑAÏO ÑÖÙC: Moät giaûng vieân giaùo lí phaûi xaùc tín ñieàu mình daïy vaø chia seû nhöõng caûm nghieäm ñöùc tin trong ñôøi soáng cuûa mình cho caùc em. Noùi toùm laïi, chuùng ta caøng yeâu meán Chuùa, caøng hieåu yù Chuùa, thì baøi giaùo lí cuûa mình caøng mang nhieàu haáp löïc cho caùc em.

Hoài naêm 1988, toâi coù dòp ñi thaêm Ñaát Thaùnh. Treân chuyeán xe bus chôû khaùch haønh höông ñi thaêm caùc di tích lòch söû nôi coù veát tích cuûa Chuùa Gieâsu, ngöôøi höôùng daãn chæ cho khaùch haønh höông nôi caùc thieân thaàn hieän ra cho caùc muïc ñoàng bieát Chuùa Gieâsu ñaõ ñöôïc sinh ra, tieáp ñeán laø hang Beâlem, roài choã Chuùa laøm pheùp laï cho oâng Lagiaroâ soáng laïi, choã Chuùa daïy pheùp Thaùnh Theå, choã Chuùa caàu nguyeän trong vöôøn Caây Daàu, choã Chuùa bò baét, choã Chuùa bò ñieäu ra tröôùc toøa aùn Philatoâ, choã Chuùa bò ñaùnh ñoøn, con ñöôøng Chuùa vaùc thaùnh giaù, choã Chuùa cheát treân thaäp giaù v.v... OÂng ta noùi thao thao baát tuyeät, töôûng chöøng nhö thuoäc loøng cuoán Phuùc AÂm. Theá nhöng luùc ra xe bus ñeå trôû veà khaùch saïn, moät nöõ tu hoûi oâng ta: "Vaäy oâng coù tin nhöõng ñieàu oâng vöøa noùi khoâng?" OÂng ta traû lôøi "Khoâng!" Nhö theá coù nghóa laø anh ta chæ laøm vieäc naøy vì ngheà nghieäp thoâi. Neáu chuùng ta ñeán daïy lôùp giaùo lí maø khoâng tin, khoâng thaám ñöôïc ñieàu mình daïy cho caùc em, thì chuùng ta deã bò rôi vaøo tình traïng naøy, daïy giaùo lí maø nhö daïy lòch söû hay khoa hoïc.

Ñeå aùp duïng saùch Giaùo lí môùi vaøo vieäc giaûng daïy giaùo lí, tröôùc heát chuùng ta phaûi coù caùi nhìn toång quaùt veà <bi>noäi dung<D> vaø <bi>muïc ñích<D> cuûa saùch.

- Phaàn thöù nhaát: Ñöùc tin - Ñöùc tin tuyeân xöng

- Phaàn thöù hai: Caùc Bí tích - Ñöùc tin cöû haønh

- Phaàn thöù ba: Luaân lí - Ñöùc tin aùp duïng trong ñôøi soáng

- Phaàn thöù boán: Caàu nguyeän - Ñöùc tin aên reã saâu.

- Muïc ñích cuoán saùch laø ñeå trình baøy nhöõng giaûng daïy cuûa Giaùo Hoäi veà Ñöùc Tin, caùc Bí tích, luaân lí vaø caàu nguyeän döôùi aùnh saùng cuûa Coâng ñoàng Vaticanoâ II vaø cuûa toaøn boä truyeàn thoáng Giaùo hoäi. Nhöõng nguoàn maïch chính cuûa cuoán giaùo lí naøy laø Thaùnh Kinh, caùc Thaùnh Giaùo phuï, phuïng vuï vaø huaán quyeàn cuûa Giaùo hoäi. Saùch khoâng phaûi ñeå laøm "text book" cho hoïc sinh, nhöng laø ñeå tham khaûo, ñeå vieát taøi lieäu giaùo lí vaø saùch hoïc thích hôïp cho nhieàu löùa tuoåi vaø phong tuïc theo nhu caàu cuûa Giaùo hoäi ñòa phöông.

1. Ñoïc vaø nghieàn ngaãm caùc chöông, caùc ñoaïn, vaø caùc daãn chöùng coù nguoàn goác lieân quan ñeán baøi daïy. Ñoïc trong söï caàu nguyeän vaø tìm hieåu yù Chuùa.

2. Caên cöù vaøo saùch Giaùo Lí Môùi, ta thaáy khi trình baøy baøi giaùo lí phaûi coù moät noäi dung thaät vöõng, khoâng nhöõng döïa treân neàn taûng Thaùnh Kinh (#312), maø coøn caên cöù treân giaùo huaán cuûa Giaùo hoäi (#2048 - #2051), vaø caùc thaùnh giaùo phuï (#311), caên cöù treân göông caùc thaùnh (#313) vaø caên cöù treân vaên kieän cuûa caùc coâng ñoàng (#367).

Thí duï: Daïy baøi giaùo lí veà "Chuùa quan phoøng vaø söï aùc", chuùng ta coù theå tìm nhöõng daãn chöùng trong saùch Giaùo Lí Taân Bieân ñeå traû lôøi thoûa ñaùng nhöõng caâu hoûi lieân quan ñeán söï döõ xaûy ra trong ñôøi soáng nhö: Thieân Chuùa khoâng phaûi laø nguyeân nhaân cuûa söï aùc, duø caùch tröïc tieáp hay giaùn tieáp (#310). Tuy nhieân Ngaøi cho pheùp söï vieäc xaûy ra ñeå toân troïng söï töï do cuûa caùc taïo vaät cuûa Ngaøi; vaø moät caùch maøu nhieäm, Ngaøi ruùt ra ñieàu thieän töø söï vieäc naøy. Thaùnh Augustinoâ vieát: "Vì Thieân Chuùa laø ñaáng toaøn naêng --bôûi vì Ngaøi voâ cuøng toát laønh-- neân Ngaøi seõ khoâng bao giôø ñeå coù moät söï aùc naøo trong caùc coâng trình cuûa Ngaøi, neáu Ngaøi khoâng ñuû quyeàn naêng vaø ñuû toát laønh ñeå ruùt ñieàu thieän ra töø chính ñieàu aùc." (#311) Trong Thaùnh Kinh, Giuse ñaõ noùi vôùi caùc anh em: "Khoâng phaûi caùc anh ñaåy em qua ñaây, nhöng laø Thieân Chuùa. Ñieàu aùc maø caùc anh tính laøm cho em, thì keá hoaïch cuûa Thieân Chuùa ñaõ xoay noù thaønh ñieàu thieän, ñeå coù theå cöùu vôùt maïng soáng cho moät daân toäc ñoâng ngöôøi." (Kn 45:8, 50:20) Thaùnh Phaoloâ, trong thö göûi tín höõu Roma, vieát: "Taát caû moïi söï ñeàu qui veà lôïi ích cho nhöõng ngöôøi yeâu meán Thieân Chuùa" (Rom 8:28). Vôùi nhöõng ngöôøi vaáp phaïm vaø coâng phaãn vì nhöõng gì xaûy ñeán cho hoï, thaùnh nöõ Catarina thaønh Siena baûo hoï raèng: "Moïi söï xuaát phaùt töø tình yeâu, moïi söï ñeàu qui höôùng veà ôn cöùu ñoä cuûa con ngöôøi, Thieân Chuùa laø taát caû moïi söï vì muïc ñích ñoù." (#313)

3. Giaùo lí phaûi daãn ñeán phuïng vuï ñeå cöû haønh Ñöùc Tin trong vieäc thôø laïy vaø laõnh nhaän ôn Chuùa qua caùc Bí tích (#1096, #1110, #1112.)

Giaùo lí maø khoâng daãn ñeán phuïng vuï thì môùi ñöôïc phaân nöûa, môùi hoïc vaø hieåu bieát Chuùa treân ñaàu thoâi, maø chöa daãn xuoáng con tim ñeå thôø laïy, ñeå caûm ôn vaø ñeå phuïng töï.

Giaùo lí khoâng daãn ñeán phuïng vuï thì lôùp giaùo lí khoâng khaùc gì lôùp daïy khoa hoïc, lòch söû... Daïy giaùo lí laø truyeàn baù Ñöùc tin, maø Ñöùc tin phaûi daãn ñeán vieäc thôø laïy.

4. Luaät Thieân Chuùa, luaät Giaùo hoäi vaø coâng baèng xaõ hoäi laø nhöõng baøi giaùo lí phaûi huaán luyeän löông taâm ñeå ñoái dieän vôùi nhöõng thöïc traïng cuûa ngaøy nay nhö:Ngöøa thai #2399, phaù thai #2319 - #2322, thuï thai nhaân taïo #2374 - #2377, li dò #2382 - #2386, premarital sex #2391, ñoàng tính luyeán aùi #2357 - #2359, saùch baùo vaø tranh aûnh khieâu daâm #2354, vaø laøm cho cheát eâm aùi (Euthanasia) #2276 - #2279.

Giaùo lí tröôùc coâng ñoàng khoâng ñeà caäp nhieàu ñeán nhöõng vaán ñeà naøy. Ngaøy nay chuùng ta phaûi ñoái dieän nhieàu vôùi nhöõng teä ñoan cuûa xaõ hoäi, coù nhöõng toäi xaõ hoäi khoâng nhöõng cho pheùp laøm maø coøn giuùp phöông tieän ñeå laøm nöõa. Baây giôø laøm theá naøo ñeå hoïc sinh chuùng ta, ñeå giôùi treû chaáp nhaän ñöôïc nhöõng giaùo huaán cuûa Giaùo hoäi? Ñoái vôùi nhöõng ngöôøi khoâng coù Ñöùc tin, chuùng ta chæ ñoái chaát vôùi hoï baèng tình yeâu, söï nhaãn naïi vaø caûm thoâng. Coøn ñoái vôùi hoïc sinh cuûa chuùng ta, chuùng ta phaûi taïo neân moät coäng ñoaøn Kitoâ höõu, trong ñoù caùc em ñöôïc lôùn leân trong Ñöùc tin, caùc em seõ töø töø hieåu ñöôïc taïi sao Giaùo hoäi daïy nhö vaäy.

Ñôøi soáng luaân lí khoâng theå taùch rôøi ra khoûi ñôøi soáng caàu nguyeän, neáu khoâng coù ñôøi soáng caàu nguyeän thì ñôøi soáng luaân lí chæ laø nhöõng vaán ñeà leà luaät, töùc laø nhöõng gì ñöôïc pheùp hay khoâng ñöôïc pheùp laøm. Ñôøi soáng caàu nguyeän laø vaán ñeà thieát yeáu ñeå trình baøy baøi giaùo lí veà luaân lí.

Chuùng ta phaûi trình baøy baøi giaùo lí veà ñôøi soáng luaân lí theá naøo?

Giaùo lí cuûa ñôøi soáng Kitoâ höõu phaûi döïa treân nieàm vui, vì leà luaät cuûa Chuùa laø giôùi luaät yeâu thöông, laø moät ñoøi hoûi ñeå laøm moân ñeä Chuùa. Ñôøi soáng Kitoâ höõu khoâng gì khaùc hôn laø laëp laïi trong chính mình nhöõng tö töôûng vaø caùch soáng cuûa Chuùa Kitoâ. Vaäy taát caû nhöõng gì caûn trôû ta neân gioáng Chuùa ñeàu khoâng neân laøm hoaëc khoâng ñöôïc pheùp laøm.

5. Dung hoøa giöõa noäi dung vaø phöông phaùp ñeå baøi giaùo lí khoâng quaù naëng neà veà maët noäi dung, hoaëc chæ chuù troïng ñeán phöông phaùp. Tröôùc coâng ñoàng Vaticanoâ II, giaùo lí chæ chuù troïng ñeán noäi dung, giaùo ñieàu vaø hoïc thuoäc loøng. Sau coâng ñoàng, giaùo lí laïi quaù chuù troïng ñeán phöông phaùp, vì theá baøi giaùo lí trôû thaønh troáng roãng. Ngaøy nay baøi giaùo lí phaûi coù moät noäi dung vöõng ñöôïc trình baøy vôùi moät phöông phaùp thích hôïp ñeå loâi cuoán ngöôøi nghe.

Ai ñaõ hoïc khoùa giaùo lí sö phaïm caên baûn cuûa Cha Vieät Höng roài, taát bieát caùch aùp duïng nhöõng phöông phaùp ñeå trình baøy baøi giaùo lí nhö: phöông phaùp giaûng baøi, keå truyeän, thaûo luaän, moâ phoûng phuïng vuï, hoaït caûnh vaø phöông phaùp du khaûo v.v... Giaûng vieân tuøy theo trình ñoä vaø muïc ñích nhaém tôùi ñeå choïn ñuùng phöông phaùp vaøo baøi daïy. Thí duï: Chuû ñeà baøi giaùo lí laø "Chuùa quan phoøng vaø söï aùc", chuùng ta coù theå duøng phöông phaùp thaûo luaän hoaëc keå truyeän.

6. Cao ñieåm cuûa baøi giaùo lí phaûi daãn ñeán söï caàu nguyeän #2688 vaø tröôûng thaønh trong ñôøi soáng thieâng lieâng #2558, #2752, #2753, #2757. Söï caàu nguyeän seõ laøm cho ñöùc tin ta maïnh meõ hôn, söï trung thaønh cuûa chuùng ta vôùi caùc bí tích cao vôøi hôn vaø ñôøi soáng luaân lí ta thaâm saâu hôn.

Moät hoâm coù moät phuï huynh ñieän thoaïi ñeán nhaø Doøng caùm ôn vì caùc sô ñaõ daïy con hoï caàu nguyeän. Anh ta noùi gia ñình anh ta khoâng bao giôø ñoïc kinh caàu nguyeän chung moãi toái; boãng moät toái anh baét gaëp hai con ñang quì goái trong phoøng caàu nguyeän vôùi nhau, anh caûm thaáy vöøa möøng, vöøa hoái haän vaø höùa seõ coá gaéng toå chöùc caàu nguyeän chung trong gia ñình khi coù theå.

Ñeå baøi giaùo lí daãn ñeán söï caàu nguyeän vaø ñeå daïy caùc em bieát caàu nguyeän, chính chuùng ta phaûi laø ngöôøi caàu nguyeän tröôùc. Kinh nghieäm cho toâi thaáy: ngaøy naøo khoâng caàu nguyeän tröôùc khi ñeán lôùp hoaëc khoâng ñaët taâm tình caàu nguyeän vaøo baøi giaùo lí, khi veà ñeán nhaø toâi caûm thaáy troáng roãng, khoù chòu. Ngöôïc laïi, ngaøy naøo caàu nguyeän, ñoïc kinh trong luùc soaïn baøi vaø caàu nguyeän cho hoïc sinh tröôùc khi ñeán lôùp, toâi caûm thaáy baøi giaùo lí thaønh coâng, veà ñeán nhaø, nieàm vui an bình khoan khoaùi traøn ngaäp taâm hoàn.

Daïy giaùo lí khoâng khaùc gì giôùi thieäu Chuùa Kitoâ cho caùc hoïc sinh. Ñôøi soáng caàu nguyeän giuùp chuùng ta bieát ñöôïc yù Chuùa, hieåu ñöôïc, caûm ñöôïc taâm tình cuûa Chuùa vaø ñieàu Chuùa muoán chuùng ta daïy veà Chuùa cho caùc em. Vì theá, giaûng vieân giaùo lí caøng soáng maät thieát vôùi Chuùa, caøng bieát roõ veà Chuùa thì chính nôi hoï ñaõ toaùt ra haáp löïc cuûa Chuùa ñoái vôùi caùc em, giuùp caùc em yeâu meán Chuùa vaø chaáp nhaän giôùi luaät cuûa Chuùa laø luaät cuûa Tình Yeâu.

Buoåi chieàu hoâm aáy, trong baàu khí aám cuùng cuûa gia ñình vaø baïn beø thaân thuoäc, vieân só quan taøi ba treû tuoåi ngöôøi Phaùp, Charles de Faucauld, thao thao baát tuyeät keå laïi cho moïi ngöôøi nghe caùc chieán coâng cuûa mình trong cuoäc vieãn chinh beân nöôùc Maroác, Baéc Phi. Naøo laø nhöõng traän ñuïng ñoä, naøo laø nhöõng laàn thaùm hieåm... Charles de Faucauld ñang say söa keå, thì ñöùa chaùu nhoû laân la ñöùng beân. Coâ beù ñaët tay leân ñaàu goái oâng caäu haøo hoa phong nhaõ vaø caát tieáng hoûi: "Caäu ôi, caäu ñaõ laøm ñöôïc bao nhieâu chuyeän. Theá caäu ñaõ laøm ñöôïc gì cho Chuùa chöa?" Caâu hoûi ngaây thô nhöng thaâm traàm aáy cuûa ñöùa chaùu gaùi khieán cho vieân só quan treû tuoåi giaät mình laëng ngöôøi suy nghó caû buoåi chieàu. Chaøng chöa laøm ñöôïc gì cho Chuùa caû. Vaø chaøng chôït böøng tænh chuyeån höôùng ñôøi mình vaø trôû thaønh thaùnh nhaân.

Soáng beân ñaát nöôùc naøy, chuùng ta baän roän töø saùng ñeán chieàu. Ñeå daønh thôøi giôø cho Chuùa, chu toaøn traùch nhieäm moät Kitoâ höõu, chuùng ta phaûi hi sinh, coá gaéng thu xeáp vieäc nhaø ñeå tìm thì giôø ngoài beân aùnh ñeøn soaïn baøi, ñeå aâm thaàm ñeán lôùp giaùo lí daïy caùc em. Taát caû nhöõng vieäc laøm tuy aâm thaàm khoâng ai bieát, nhöng Chuùa bieát, vaø ñaây laø ñieàu Chuùa höùa vôùi chuùng ta "Phaøm ai laøm chöùng cho ta tröôùc maët thieân haï, Ta seõ laøm chöùng cho hoï tröôùc maët cho Ta ôû treân Trôøi."

Trong baøi giaûng leã Theâm Söùc, Ñöùc Giaùm Muïc noùi vôùi caùc em: "Cöù töôûng töôïng neáu Ñöùc Chuùa Cha ñang ngoài uy nghi treân baøn thôø vaø Chuùa Kitoâ ngoài beân höõu Ñöùc Chuùa Cha, vaø Chuùa Cha noùi vôùi Chuùa Kitoâ: "Con haõy xuoáng kia daét leân cho Cha ai laø baïn cuûa con ñeå Cha thöôûng coâng cho hoï." Sung söôùng bieát bao, neáu Chuùa Kitoâ caàm tay chuùng ta vaø noùi vôùi Cha Ngaøi: "Thöa Cha, ngöôøi naøy chính laø baïn con." Giaûng vieân giaùo lí laø nhöõng ngöôøi baïn cuûa Chuùa Kitoâ, vì chuùng ta ñang chia seû söù maïng rao giaûng cuûa Chuùa Kitoâ cho caùc em, nhöng tình baïn ôû noàng ñoä naøo thì chæ coù Chuùa vaø chuùng ta bieát maø thoâi.

"Ñeïp thay nhöõng böôùc chaân gieo maàm cöùu roãi."

Sr. KIM LEÂ, LHC.