Chuùng ta ñeàu bieát saùch vôû, vaên, thô, caâu kinh ca tuïng Ñöùc Maria ñaõ ñöôïc saùng taùc vaø phaùt haønh raát nhieàu! Tuy nhieân, soá löôïng treân khoâng coù nghóa nhöõng ñieàu chuùng ta bieát veà Ngaøi ñaõ quaù ñaày ñuû, ngöôïc laïi, coù nhieàu ñieàu chuùng ta bieát veà Meï Maria khoâng chính xaùc laém. Khi chieâm ngöôõng Meï trong caùc thaùnh ñöôøng, ñöôïc trang hoaøng nhö caùc baø hoaøng... coù theå chuùng ta queân raèng Maria laø moät ngöôøi ñaøn baø nhö bao ngöôøi ñaøn baø khaùc treân coõi traàn naøy. Naêm xöa, khi Thieân thaàn Gabriel ñeán truyeàn tin cho Maria taïi laøng Nazareth (Lu-ca 1, 26-38), Maria chæ laø moät thieáu nöõ nhö bao coâ con gaùi khaùc ñoàng löùa tuoåi lôùn leân treân maûnh ñaát Palestine. Caùi lôùn lao trong bieán coá truyeàn tin chæ theå hieän trong aùnh nhìn trong saùng, qua taâm tình roäng môû ñoùn môøi, moät yù chí cöông quyeát vaø noãi haân hoan trinh trong, cuõng vì Maria laø coâ thieáu nöõ ñaõ noùi tieáng "xin vaâng" vaø trung thaønh vôùi lôøi höùa ñoù suoát cuoäc ñôøi.

Trong baøi naøy, taùc giaû khoâng chuû yù vieát ca tuïng Ñöùc Maria nhö nhieàu taùc phaåm khaùc ñaõ vieát hay hôn. Taùc giaû chæ xin ghi laïi nhöõng vaán naïn do moät soá caâu hoûi thöôøng ñöôïc neâu leân khi noùi ñeán Meï Maria. Nhöõng doøng suy tö döôùi ñaây khoâng phaûi ñeå tranh luaän nhöng chæ muoán khai maøo con ñöôøng khieâm toán tìm hieåu Meï Maria nhö ngöôøi tin ñaàu tieân, ngöôøi moân ñeä thöù nhaát, Kitoâ höõu tieân phong vaø laø maãu göông. Vì vaäy, chuùng ta seõ noùi qua vaán ñeà Ñöùc Maria troïn ñôøi ñoàng trinh; loøng toân suøng chuùng ta daønh cho Meï vaø yù nghóa caàu nguyeän cuøng Meï.

Tröôùc heát, taùc giaû nhaéc laïi Giaùo Lí Giaùo Hoäi Coâng Giaùo veà vaán ñeà naøy, vaø sau ñoù chuùng ta cuøng tìm hieåu Giaùo Hoäi döïa vaøo ñaâu ñeå giöõ vöõng nieàm tin ñoù.

Trong saùch "Giaùo Lí cuûa Giaùo Hoäi Coâng Giaùo" soá 499 ghi nhö sau: "Vieäc ñaøo saâu theâm nieàm tin vaøo söï laøm meï maø vaãn ñoàng trinh cuûa Meï Maria ñaõ daãn ñöa Giaùo Hoäi tôùi choã tuyeân xöng söï trinh khieát thöïc söï vaø troïn ñôøi cuûa Meï Maria, caû trong vieäc sinh haï Con Thieân Chuùa laøm ngöôøi. Ñuùng theá, söï sinh ra cuûa Chuùa Kitoâ "ñaõ khoâng giaûm maát maø coøn thaùnh hieán söï tinh tuyeàn cuûa Meï Ngaøi. Phuïng vuï cuûa Giaùo Hoäi toân xöng Meï Maria laø "Ñaáng troïn ñôøi ñoàng trinh" (Aeiparthenos). (Saùch Giaùo Lí cuûa Giaùo Hoäi Coâng Giaùo, Thôøi Ñieåm California, Hoa Kì, 1995, trang 224.)

Giaùo Hoäi luoân tin Ñöùc Maria troïn ñôøi ñoàng trinh, vaø nieàm tin naøy ñaõ ñöôïc ñoïc thaáy ngay trong tín bieåu caùc Toâng Ñoà (Symbole des Apoâtres): "Ñöùc Gieâsu Kitoâ, Chuùa chuùng ta sinh bôûi ñöùc nöõ ñoàng trinh Maria..."; roài sau ñoù raát nhieàu coâng ñoàng trong nhöõng theá kæ ñaàu ñaõ daøng töø ngöõ "troïn ñôøi ñoàng trinh" cho Maria. Böôùc ñeán theá kæ thöù XIV, Ñöùc Giaùo Hoaøng Phaoloâ IV laø ngöôøi ñaàu tieân khaúng ñònh trong moät vaên baûn Maria troïn ñôøi ñoàng trinh töùc laø "ñoàng trinh tröôùc khi sinh (ante partum), ñang khi sinh (in partu) vaø sau khi sinh (Post partum)".

A. Maria ñoàng trinh tröôùc khi sinh.

Maria sinh Ñöùc Gieâsu khoâng do vieäc aên ôû vôùi ngöôøi nam nhöng do quuyeàn naêng Chuùa Thaùnh Thaàn. Nieàm tin naøy ñöôïc hai thaùnh söû Maùt-theâu vaø Lu-ca maïc khaûi:

-- "Sau ñaây laø goác tích Ñöùc Gieâsu Kitoâ: Maria, meï Ngöôøi ñaõ ñính hoân vôùi oâng Giuse. Nhöng tröôùc khi hai oâng baø veà chung soáng, baø ñaõ coù thai do quyeàn naêng Chuùa Thaùnh Thaàn" (Mt 1,18). Ñöùc Gieâsu ra ñôøi laø moät haønh ñoäng saùng taïo cuûa Thieân Chuùa vaø Ngaøi tröïc tieáp can thieäp theá vaøo tieán trình sinh hoïc.

-- Thaùnh söû Lu-ca cuõng khaúng ñònh ñieàu treân qua trình thuaät truyeàn tin (1,26-38): "Maria thöa vôùi thieân thaàn: vieäc aáy xaûy ra caùch naøo, vì toâi khoâng bieát ñeán chuyeän vôï choàng! Thieân thaàn ñaùp: Thaùnh Thaàn seõ ngöï xuoáng treân coâ, vaø quyeàn naêng Ñaáng Toái Cao seõ rôïp boùng treân coâ, vì theá, ngöôøi con sinh ra seõ laø thaùnh, vaø ñöôïc goïi laø Con Thieân Chuùa." Thieân thaàn Gabriel khaúng ñònh söï thuï thai qua vieäc can thieäp cuûa quyeàn naêng thaùnh dieãn taû tính caùch ñoàng trinh cuûa Ñöùc Maria.

B. Maria ñoàng trinh khi sinh

Maria vaãn ñoàng trinh khi sinh Ñöùc Gieâsu, töùc laø Maria khoâng bò thöông tích gì nôi thaân theå. Hoâm nay coù nhieàu ngöôøi cho raèng ñieàu naøy khoâng thöïc teá vaø hoûi raèng Giaùo Hoäi ñaõ döïa vaøo ñaâu ñeå khaúng ñònh nhö theá. Neáu ñoïc laïi trình thuaät Truyeàn tin theo Lu-ca vaø ñaëc bieät nôi caâu 1,35b: "Ñaáng sinh ra thaùnh seõ ñöôïc goïi laø con Thieân Chuùa" (xem, Ignace de la Potterie, Marie dans la mysteøre de l'allianöôùce, Descleùe 1988, trang 64). Töø "thaùnh" trong caâu naøy cho bieát caùch con treû naøy ñöôïc sinh ra. Theo truyeàn thoáng Leâ-vi coù nghóa laø con treû sinh ra khoâng bò tì oá, trong saïch. Söù ñieäp Gabriel mang ñeán cho Maria khoâng nhöõng chöùa ñöïng lôøi baùo söï thuï thai trinh khieát cuûa Chuùa Kitoâ maø cuõng coøn söï sinh nôû trinh khieát.

C. Maria ñoàng trinh sau khi sinh

Maria vaãn ñoàng trinh sau khi sinh Ñöùc Gieâsu töùc laø Ngaøi khoâng aên ôû vôï choàng suoát cuoäc ñôøi coøn laïi. ÔÛ ñaây coù hai ñoaïn Thaùnh Kinh thöôøng ñöôïc trích daãn ñeå phuû nhaän söï ñoàng trinh cuûa Maria sau khi sinh con. Ñoù laø ñoaïn Maùt-theâu 1,25; Lu-ca 2,7 vaø ñoaïn noùi veà anh em cuûa Ñöùc Gieâsu trong ba Tin Möøng nhaát laõm. Chuùng ta cuøng nhau ñoïc laïi nhöõng ñoaïn treân:

C.1. Mt 1,25: "OÂng khoâng aên ôû vôùi baø, cho ñeán khi baø sinh ra moät con trai, vaø oâng ñaët teân cho con treû laø Gieâsu." Nhieàu ngöôøi cho raèng töø "cho" ôû ñaây ñaõ roõ raøng laø Maria sau ñoù ñaõ aên ôû vôï choàng vôùi Giuse. Chuùng ta caàn ñeå yù ñeán naõo traïng ngöôøi Seâ-mít khi ñoïc Thaùnh Kinh vì saùch thaùnh ñöôïc khai sinh ra töø moâi tröôøng ñoù. Vì theá, caâu treân theo Maùt-theâu naèm trong caùch ñoaûn ngöõ cuûa ngöôøi Do Thaùi nhö chuùng ta tìm thaáy ví duï theo saùch Saùng theá, ñoaïn noùi veà nöôùc ruùt sau traän hoàng thuûy 8,7: "vaø oâng thaû con quaï ra. Noù bay ñi khoâng veà cho ñeán khi nöôùc khoâ treân maët ñaát." Nghóa laø con quaï cuõng chaúng trôû veà sau ñoù.

Töø "cho ñeán khi" (heous ou) trong caâu Maùt-theâu 1,25 vì vaäy khoâng mang nghóa raèng sau ñoù hai ngöôøi aên ôû vôùi nhau vaø sinh ra maáy ngöôøi con khaùc. Töø naøy thöôøng thaáy trong Thaùnh Kinh nhö Thaùnh Vònh 110,1: "Haõy ngöï beân höõu Ta, cho ñeán khi Ta ñaët quaân thuø laøm beä chaân ngöôi." Caâu naøy laø moät caâu saám cuûa Gia-veâ noùi veà Ñaáng Meâ-si-a vaø Chuùa Kitoâ ñaõ thöïc hieän troïn veïn lôøi saám naøy (Xem Maùt-theâu 22,44; 28,18). Chuùng ta bieát raèng quyeàn ngöï beân höõu Chuùa Cha cuûa Ngaøi khoâng ngöøng khi quaân thuø bò ñaùnh baïi, nhöng ñaëc quyeàn ñoù mang tính caùch vónh cöûu. Theâm moät ví duï khaùc, trong ñoaïn noùi veà oâng Moâ-seâ qua ñôøi, taùc giaû saùch Thöù Luaät ghi: "Vaø ngöôøi ta ñaõ choân caát oâng trong thung luõng, ôû xöù Moab, tröôùc maët Beth-Peùor, nhöng khoâng ai bieát ñöôïc moä oâng cho ñeán ngaøy nay." (Thöù Luaät 34,6). Töø "cho ñeán ngaøy nay" theo Saùch Thaùnh khoâng coù nghóa laø moät ngaøy chuùng ta chaéc chaén tìm thaáy moä cuûa oâng Moâ-seâ (Xem theâm Saùng theá 8,7; 28,15; 2Sa-mu-en 6,23).

C.2. Lc 2,7: "Baø sinh con trai ñaàu loøng, laáy taõ boïc con, roài ñaët naèm trong maùng coû..." Nhieàu ngöôøi ñoïc ñoaïn töø "con trai ñaàu loøng" vaø cho raèng sau ñoù coù nhöõng ngöôøi con keá tieáp. Moät laàn nöõa, chuùng ta phaûi ñeå yù ñoaûn ngöõ theo ngöôøi Do Thaùi, töùc laø tröôùc ñoù Maria chöa heà coù moät ngöôøi con naøo. Ngoaøi ra, töø "con trai ñaàu loøng" coøn neâu leân traùch nhieäm vaø quyeàn haønh cuûa ngöôøi con ñaàu loøng. Töø nay, trong quan nieäm cuûa ngöôøi Do Thaùi, muoán noùi ñöùa con thoaùt khoûi loøng meï laàn ñaàu thuoäc veà Thieân Chuùa vaø phaûi mua chuoäc laïi baèng cuûa leã hieán teá. Khi Lu-ca duøng tính ngöõ "con ñaàu loøng" chæ ñònh Ñöùc Gieâsu, taùc giaû söûa soaïn aùp duïng cho Ngaøi leà luaät ghi laïi trong saùch Xuaát Haønh 13,2 vaø 13,13: "Haõy hieán thaùnh cho Ta moïi con ñaàu loøng: vaät gì baát cöù, khai thoâng daï meï... thì ñeàu thuoäc veà Ta." Vaø Ñöùc Maria cuøng Thaùnh Giuse ñaõ tieán daâng Ñöùc Gieâsu cho Thieân Chuùa trong ñeàn thôø taïi thaùnh ñoâ Gieâ-su-sa-lem (Lu-ca 2,22-28). Trong Cöïu öôùc, khi Esau ñöôïc sinh ra, chuùng ta coù cuøng ñoaûn ngöõ nhö Lu-ca 2,7: "Tôùi ngaøy maõn nguyeät khai hoa thì baø (Reâbeâca) ñaõ sinh ñoâi. Ñöùa ñaàu loøng saéc noù hung, caû mình noù nhö taám aùo loâng choaøng, baèng loâng..." (Saùng theá 25,24-25).

C.3. Ngoaøi hai ñoaïn vaên Taân öôùc noùi treân, moät soá ngöôøi khaùc laïi döïa vaøo nhöõng ñoaïn Taân öôùc noùi veà anh em Ñöùc Gieâsu ñeå phuû nhaän Maria ñoàng trinh sau khi sinh. Nhöõng ñoaïn naøy ñeàu naèm trong Tin Möøng Nhaát Laõm.

C.3.1. Maùc-coâ 6,3 = Maùt-theâu 13,55-56: Nhöõng anh em cuûa Ñöùc Gieâsu

Taùc giaû Maùt-theâu trong 13,53-56 noùi veà anh chò em cuûa Ñöùc Gieâsu ñöôïc neâu ra trong boái caûnh Ñöùc Gieâsu veà thaêm laøng Na-da-reùt. ÔÛ caû hai ñoaïn Maùc-coâ vaø Maùt-theâu ñeàu ghi roõ teân nhöõng ngöôøi anh em cuûa Ñöùc Gieâsu: "Gia-coâ-beâ, Gio-xeâ, Giu-ña vaø Si-mon". Ngoaøi nhöõng teân ñöôïc neâu ra nhö treân, trong Tin Möøng coøn thaáy xuaát hieän töø ngöõ "anh em cuûa Chuùa" nhö: Maùt-theâu 12,46-50; Lu-ca 8,29-30; Gio-an 2,12; 7,3.5.10; Coâng vuï toâng ñoà 1,14; Thö göûi tín höõu Ga-laùt 1,18-19; Thö göûi tín höõu Coâ-rin-toâ 9,5.

Trong lòch söû, ñoaïn vaên theo hai thaùnh söû Maùc-coâ vaø Maùt-theâu nhö ñaõ neâu treân, cuõng nhö taát caû nhöõng ñoaïn vaên noùi veà "anh em cuûa Chuùa" ñaõ ñöôïc moät soá ngöôøi döïa vaøo ñoù ñeå phuû nhaän tín ñieàu Ñöùc Maria "troïn ñôøi ñoàng trinh". Vaäy thì chuùng ta phaûi hieåu theá naøo töø ngöõ "anh em cuûa Chuùa"? Caùc nhaø chuù giaûi Thaùnh Kinh ñaõ ñöa ra nhöõng yù kieán nhö sau:

A. Xeùt theo kía caïnh ngoân ngöõ

Trong tieáng Do Thaùi, duø laø Híp-ri hay A-ra-meâ, khi caùc taùc giaû duøng danh töø "anh em", chuùng ta coù theå hieåu vöøa laø "anh em ruoät" hoaëc laø "anh em hoï". Caùc ngöôøi Do Thaùi thôøi Chuùa Gieâsu chæ coù moät chöõ ñöôïc duøng ñeå noùi ñeán quan heä hoï haøng, töø anh chò em ruoät ñeán hoï haøng xa. Ñoù laø töø "ah", vì theá chuùng ta phaûi hieåu töø naøy cuõng coù theå ñeà caäp ñeán nhöõng ngöôøi baø con xa gaàn cuûa Ñöùc Gieâsu, nhö caùch noùi maø chuùng ta ñaõ thaáy trong Cöïu öôùc. Trong saùch Saùng Theá ôû ñoaïn oâng Abraham vaø oâng Loùt chia tay nhau, Abraham ñaõ noùi vôùi ngöôøi chaùu mình nhö sau: "Sao cho ñöøng coù söï tranh chaáp giöõa baùc vaø chaùu, giöõa ngöôøi chaêm soùc suùc vaät cuûa baùc vaø ngöôøi chaêm soùc suùc vaät cuûa chaùu. Vì chuùng ta laø anh em vôùi nhau!" (13,8; xem theâm 14,16; 29,15; Leâ-vi 10,4; Thöù luaät 9,3; 1Sa-mu-en 20,29; 2Vua 10,13; 1Söû bieân nieân 15,5; 2Söû bieân nieân 36,10... Ñoù laø yù nghóa töø "anh em" trong naõo traïng ngöôøi Do Thaùi. Khi vieát Tin Möøng baèng tieáng Hi Laïp, caùc taùc giaû coù nhieàu töø roõ raøng hôn ñeå chæ ñònh anh em ruoät hay baø con hoï haøng xa. Töø "adelphos" chæ duøng ñeå xaùc ñònh anh em ruoät hoaëc anh em cuøng cha khaùc meï chöù khoâng bao giôø mang yù nghóa anh em hoï. Vì khi noùi ñeán baø con hoï haøng, tieáng Hi Laïp coù töø "anepsios" nhö trong ñoaïn chaøo vaø lôøi chuùc cuoái thö thaùnh Phaoloâ göûi tín höõu Coâ-loâ-xeâ 4,10: "Anh A-rít-ta-khoâ, baïn tuø vôùi toâi, göûi lôøi chaøo anh em. Anh Maùc-coâ, em hoï (anepsios) oâng Ba-na-ba, cuõng göûi lôøi chaøo anh em..." Coi thì coù veû roõ raøng, theá nhöng khi noùi veà caùc phaàn töû cuøng chung moät coäng ñoaøn hay ngöôøi ñoàng ñaïo, taùc giaû cuõng goïi hoï laø "anh em" (adelphos), nhö trong ñoaïn Tin Möøng Maùt-theâu 5,22-24: "Coøn Thaày, Thaày baûo cho anh em bieát: ai giaän anh em mình (adelphos), thì phaûi bò ñöa ra tröôùc thöôïng hoäi ñoàng. Coøn chöûi anh em mình (adelphos) laø quaân phaûn ñaïo, thì phaûi bò löûa hoûa nguïc thieâu ñoát. Vaäy, neáu khi anh saép daâng leã vaät tröôùc baøn thôø, maø söïc nhôù coù ngöôøi anh em (adelphos) ñang coù chuyeän baát bình vôùi anh, thì haõy ñeå cuûa leã laïi ñoù tröôùc baøn thôø, ñi laøm hoøa vôùi ngöôøi anh em (adelphos) aáy ñaõ, roài trôû laïi daâng leã vaät cuûa mình." Vì ngay phaàn phaân tích ngoân ngöõ cuõng khoâng chaùc chaén laém, neân töø "adelphos" ñeàu mang hai nghóa "anh em ruoät" vaø "anh em hoï".

B. "Adelphos" hieåu nhö anh em ruoät vaø Ñöùc Maria khoâng ñoàng trinh troïn ñôøi:

-- Nhö chuùng ta thaáy ôû ñoaïn treân, soá ngöôøi naøy mang lí luaän döïa vaøo moät caùch hieåu Tin Möøng Maùt-theâu 1,25: "oâng khoâng aên ôû vôùi baø, <BI>cho ñeán khi baø sinh moät con trai..." vaø ñoaïn Tin Möøng Lu-ca: "Baø sinh con trai ñaàu loøng, laáy taõ boïc con..." (2,7).

C. "Adelphos" coøn coù nghóa laø anh em hoï:

-- Chuùng ta thaáy trong Tin Möøng coù nhöõng chæ tieâu cho töø "adelphos" mang moät nghóa roäng raõi hôn. Nhöõng ngöôøi ñöôïc noùi ñeán nhö anh em cuûa Ñöùc Gieâsu thöôøng ñöôïc neâu leân nhö nhöõng ngöôøi con cuûa moät baø mang cuøng teân vôùi Ñöùc Maria. Thaät vaäy, Gia-coâ-beâ vaø Gio-xeâ laø con cuûa moät baø Maria khaùc chöù khoâng phaûi Maria meï Ñöùc Gieâsu. Chuùng ta bieát roõ raøng hôn khi ñoïc ñoaïn Tin Möøng Ñöùc Gieâsu bò ñoùng ñinh treân thaäp giaù vaø chòu cheát, do cuøng taùc giaû Maùc-coâ ghi laïi: "Nhöng cuõng coù maáy phuï nöõ ñöùng xa xa maø nhìn, trong ñoù coù baø Maria Maùc-ña-la, baø Maria meï caùc oâng Gia-coâ-beâ vaø Gio-xeâ, cuøng baø Sa-loâ-meâ..." (Xem theâm Maùc-coâ 16,1 vaø Maùt-theâu 27,55-56).

-- Ngoaøi ra, hai lí luaän döôùi ñaây cho thaáy yù veà nhöõng ngöôøi con khaùc maø Ñöùc Maria coù theå coù khoâng vöõng: khi gia ñình leân ñeàn thôø Gieârusalem luùc Ñöùc Gieâsu ñöôïc 12 tuoåi, Thaùnh Lu-ca chæ noùi choù Giuse, Maria vaø Gieâsu; neáu nhö coøn coù nhöõng ngöôøi con khaùc, chaúng leõ hai oâng baø laïi boû chuùng ôû nhaø! Hoaëc giaû nhö Ñöùc Gieâsu coù anh chò em ruoät thòt thì khoâng coù lí do gì treân thaäp giaù Ngaøi laïi troái meï mình cho Thaùnh Gio-an.

Toùm laïi, nhöõng caâu Tin Möøng ñöôïc tröng daãn khoâng vöõng ñeå baùc boû tín ñieàu "Ñöùc Maria troïn ñôøi ñoàng trinh". Thaùnh Kinh Taân öôùc khoâng neâu vaán ñeà naøy roõ raøng hôn, vaø truyeàn thoáng Giaùo Hoäi töø theá kæ ñaàu ñaõ nhaát trí giaûng daïy Maria trinh tieát troïn ñôøi. Trong ngaøy Truyeàn Tin, Maria ñaõ ñaùp laïi lôøi thieân söù "toâi khoâng bieát ngöôøi ñaøn oâng" bieåu loä chuû ñònh giöõ ñoàng trinh. Maria nghe theo tieáng noùi noäi taâm cho duø coù theå ngay luùc aáy ngaøi chöa hieåu yù nghóa saâu xa veà söï ñoàng trinh cuûa mình. Maria soáng moái töông quan maät thieát vôùi Thieân Chuùa, vaø vieäc löïa choïn giöõ mình ñoàng trinh noùi leân yù chí daønh cho Thieân Chuùa nguyeân veïn con ngöôøi mình. Trong truyeàn thoáng Giaùo Hoäi, ñieàu Ñöùc Gieâsu trinh thai trong cung loøng Maria mang yù chính Thieân Chuùa laø Cha ñöùc Gieâsu, vaø ñoàng thôøi Ngaøi mang thieân tính. Trinh thai laø daáu chæ aân hueä Thieân Chuùa cho nhaân loaïi. Trong cung loøng cuûa Maria, Ñöùc Gieâsu maëc laáy nhaân loaïi môùi döùt ñoaïn vôùi nhaân loaïi bò toån thöông bôûi toäi ñeán töø con ngöôøi Adam.

Ngoaøi vaán ñeà Ñöùc Meï ñoàng trinh, khi noùi ñeán Maria chuùng ta cuõng thöôøng hay nghe tranh luaän veà caùch kính ngöôõng cuûa ngöôøi Coâng giaùo ñoái vôùi Ñöùc Maria. Chuùng ta thöû coá gaéng suy tö vaø ñaët Ñöùc Maria vaøo ñuùng choã ñöùng cuûa Ngaøi.

Chuùng ta coù nhöõng daáu veát veà loøng toân suøng ñoái vôùi Ñöùc Maria ngay töø trong saùch Tin Möøng, vaø moät soá vaên baûn khaùc cuûa Taân Öôùc. Ñieàu roõ raøng hôn caû laø Tin Möøng theo thaùnh Luca ñaõ daønh hai chöông noùi veà cuoäc ñôøi thô aáu cuûa Ñöùc Gieâsu, vaø Ñöùc Maria ñaõ giöõ moät vai troø quan troïng.

Khi muoán tìm hieåu theâm veà loøng toân suøng Ñöùc Maria nhö moät tình caûnh, thì ñieàu naøy cuõng ñöôïc hình thaønh raát sôùm trong lòch söû Giaùo Hoäi, vaø ñaït ñeán ñieåm cao nhaát ôû tieàn baùn theá kæ XX. Ñoïc laïi doøng lòch söû, Coâng ñoàng EÂpheâsoâ naêm 431 ñaõ goïi Ñöùc Maria laø "Theotokos" (Meï Thieân Chuùa), töø sau Coâng ñoàng naøy, loøng toân suøng ñoái vôùi Ñöùc Maria phaùt trieån mau leï. Caùc Giaùo phuï ñeà cao Ngaøi nhö maãu göông cho caùc Trinh nöõ taän hieán cho Chuùa; Ngaøi nhö maãu göông ñöùc tin... Sang tôùi thôøi trung coå, Maria ñöôïc ca ngôïi döôùi nhieàu töôùc hieäu, nhö Ñaáng laøm trung gian, Nöõ hoaøng, Meï. Böôùc tôùi thôøi caän ñaïi, moät soá thaùnh ñaõ coå ñoäng cho loøng toân suøng Maãu taâm, nhieàu taùc phaåm ra ñôøi noùi leân loøng toân suøng chaân chính ñoái vôùi Ñöùc Maria, moät trong nhöõng taùc phaåm ñoù laø cuoán saùch noåi tieáng mang teân "Nhöõng vinh quang cuûa Ñöùc Maria" do Thaùnh Anphonsoâ de Liguori bieân soaïn. Moät soá caùc doøng tu ñaõ laáy töôùc hieäu nhö Voâ Nhieãm, Thaùnh Gia... ñaët teân cho mình, vaø ñoù cuõng laø caùch toân suøng ñoái vôùi Ngaøi. Trong theá kæ XIX vaø nhaát laø tieàn baùn theá kæ XX, Giaùo Hoäi tuyeân boá tín ñieàu Ñöùc Meï Voâ Nhieãm Nguyeân Toäi, vaø nhieàu Giaùo Hoaøng ñaõ vieát nhöõng thoâng ñieäp, vaên kieän coå voõ loøng toân suøng ñoái vôùi Ñöùc Maria. Chính trong giai ñoaïn ñænh cao cuûa doøng lòch söû maø chuùng ta thaáy nhieàu khi loøng toân suøng bình daân ñoái vôùi Ñöùc Maria ñaõ ñi quaù trôùn, nhö vieäc ñaët Ñöùc Maria gaàn nhö choaùn choã Thieân Chuùa. Cha Reneù Laurentin, moät chuyeân gia ngöôøi Phaùp veà "Maria luaän" nhaän ñònh nhö sau: "Ngaøy nay, ôû moät soá khu vöïc, coù moät söï caêng thaúng giöõa moät beân laø loøng suøng ñaïo höôùng veà Chuùa Kitoâ vaø beân kia laø loøng suøng ñaïo höôùng veà Ñöùc Maria..., töùc laø moät beân qui taát caû veà Ñöùc Meï, beân kia laïi chaúng ñeám xæa gì tôùi Ngaøi. Chính vì vieäc bieán loøng toân suøng Ñöùc Maria thaønh thöù "toân giaùo Maria" trong thöïc haønh ñaõ gaây neân phaûn öùng nghòch laïi, vaø laøm cho ñieàu ñoù thaønh moät thöù ñaïo khoâng coù Maria" (Question Mariales, 1963). Nhöõng ngöôøi theo chieàu höôùng ñoù nghó raèng khoâng theå laøm gì neáu khoâng troâng nhôø Meï Maria, vì vaäy loøng toân suøng Ñöùc Maria kieåu ñoù, thay vì thöïc söï toû loøng kính Ngaøi laïi laøm vieäc aáy suy giaûm hôn. Ví duï, moät trong nhöõng caùch ngöôøi ta nghó laø bieåu töôïng cho loøng toân kính Ñöùc Maria laø laàn haït; vaø coù ngöôøi chæ bieát laàn haït Maân Coâi moät caùch maùy moùc. Hoï ñoïc 50 hoaëc 150 kinh thaät nhanh choùng. Caâu hoûi ñaët ra ôû ñaây laø hoï coù thaät söï suy gaãm cuøng vôùi Ñöùc Maria, ñoàng haønh vôùi Chuùa qua caùc chaëng ñöôøng Vui, Thöông vaø Möøng? Bôûi theá, ngay trong caùch toân suøng vöøa neâu ra treân, chuùng ta caàn phaûi hieåu laøm caùch naøo ñaët taâm tình caàu nguyeän vaøo trong ñoù, cho duø phaûi ñoïc ít kinh hôn.

Toùm laïi, moät loøng toân suøng Ñöùc Maria ñích thöïc laø phaûi ñaët Ngaøi vaøo ñuùng choã ñöùng beân Chuùa, döôùi boùng Chuùa vaø bieát raèng vai troø cuûa Maria chæ phuï thuoäc vaøo vai troø cuûa Thieân Chuùa.

Coâng ñoàng Vaticanoâ II trong hieán cheá "AÙnh saùng muoân daân" ôû chöông 8 caâu 66 vaø 67 noùi raát roõ veà vieäc toân kính Ñöùc Maria trong Giaùo Hoäi: "Nhôø hoàng aân Thieân Chuùa, Ñöùc Maria ñöôïc toân vinh, sau Chuùa Con, vöôït treân heát caùc Thieân thaàn vaø loaøi ngöôøi, vì Ngaøi laø Meï raát thaùnh cuûa Thieân Chuùa vaø ñaõ tham döï vaøo caùc maàu nhieäm cuûa Chuùa Kitoâ; do ñoù Ngaøi ñaùng ñöôïc Giaùo Hoäi toân vinh vaø ñaëc bieät suøng kính... Giaùo Hoäi ñaõ chaáp nhaän nhieàu hình thöùc toân suøng Meï Thieân Chuùa, trong giôùi haïn cuûa Giaùo Lí laønh maïnh vaø chính thoáng, tuøy theo hoaøn caûnh, thôøi gian vaø nôi choán, hôïp vôùi tính khí cuøng tinh thaàn cuûa tín huõu; nhöõng hình thöùc aáy, qua vieäc toân vinh Meï, cuõng laøm cho tín höõu nhaän bieát ñuùng ñaén, yeâu meán, laøm vinh danh, vaø tuaân giöõ giôùi raên Chuùa Con, vì Ngöôøi maø muoân vaät ñöôïc taïo thaønh (Coâ-lo-seâ 1,15-16) vaø nôi Ngöôøi, Chuùa Cha haèng huõu "muoán coù ñaày ñuû moïi söï" (Coâ-loâ-xeâ 1,19)... Phaàn caùc tín höõu hay nhôù raèng, loøng toân suøng chaân chính khoâng heä taïi moät söï deã tin phuø phieám, nhöng phaùt sinh töø moät ñöùc tin chaân thaät. Ñöùc tin daãn chuùng ta ñeán choã nhìn nhaän ñòa vò cao caû cuûa Meï Thieân Chuùa, vaø thuùc ñaåy chuùng ta laáy tình con thaûo yeâu meán vaø noi göông caùc nhaân ñöùc cuûa Meï chuùng ta."

Môùi ñaây, saùch Giaùo Lí cuûa Giaùo Hoäi Coâng Giaùo, trong muïc soá 6 noùi veà "Ñöùc Maria, Meï Chuùa Kitoâ, Meï Giaùo Hoäi" ôû tieát 971 ñaõ noùi veà loøng toân suøng Ñöùc Trinh Nöõ Maria nhö sau: "Taát caû caùc theá heä seõ goïi toâi laø ngöôøi dieãm phuùc" (Luca 1,48). Loøng thaûo kính cuûa Giaùo Hoäi ñoái vôùi Trinh Nöõ Maria laø ñieàu noäi taïi cuûa vieäc phuïng töï Kitoâ giaùo. Meï Maria ñaõ ñöôïc toân kính moät caùch chính ñaùng trong Giaùo Hoäi baèng moät phuïng töï ñaëc bieät. Thaät vaäy, töø thôøi xa xöa Trinh Nöõ Maria ñaõ ñöôïc toân kính döôùi huy hieäu "Meï Thieân Chuùa". Caùc tín höõu chaïy ñeán xin Meï che chôû vaø keâu caàu Meï trong nhöõng luùc gian nan vaø trong moïi luùc khoán khoù (...). Phuïng töï naøy (...) coù coù ñaëc ñieåm tuyeät ñoái duy nhaát, nhöng khoâng vì theá maø khoâng chuû yeáu khaùc vôùi phuïng vuï toân th]2 ñöôïc daønh cho Ngoâi Lôøi Nhaäp Theå cuõng nhö cho Chuùa Cha vaø Chuùa Thaùnh Thaàn, vaø raát hôïp ñeå phuïc vuï cho söï toân kính naøy. Söï toân kính Meï Maria ñöôïc baøy toû nôi caùc leã phuïng vuï daønh cho Meï Thieân Chuùa vaø trong caùc kinh Thaùnh Maãu nhö kinh Maân Coâi ñöôïc coi laø "baûn toùm taét cuûa toaøn boä Phuùc AÂm."

Sau Coâng ñoàng Vaticanoâ II, thaùng 2-1974, Ñöùc Giaùo Hoaøng Phaoloâ VI ra toâng huaán "Marialis cultus" (Toân kính Ñöùc Maria). Maria laø maãu göông thôø phöôïng cho Giaùo Hoäi vaø laø baäc thaày daïy ñöôøng thieâng lieâng cho moãi ngöôøi Kitoâ höõu. Ngaøi laéng nghe vaø ñoùn nhaän Lôøi Chuùa vôùi ñöùc tin (Maria Virao giaûngo audiens), Maria ngöôøi nöõ caàu nguyeän (Maria Virao giaûngo orans), Maria ngöôøi nöõ sinh con (Maria Virao giaûngo pariens), Maria ngöôøi nöõ trao ban daâng hieán (Maria Virao giaûngo offerens). Toâng huaán cuõng löu yù ngöôøi Kitoâ höõu khi thöïc haønh vieäc toân kính Ñöùc Maria:

-- traùnh chæ döïa vaøo tình caûm öôùt aùt chöù khoâng döïa vaøo söï hieåu bieát ñuùng ñaén veà ñöùc Maria cuõng nhö chöùc phaän cuûa Ngaøi.

-- traùnh meâ tín tin theo nhöõng lôøi ñoàn thoåi hay pheùp laï ñoù ñaây.

-- traùnh chæ ñeà xöôùng nhöõng hình thöùc toân kính beà ngoaøi nhöng khoâng baùm reã saâu vaøo ñöùc tin.

Noùi toùm, theo ngoân ngöõ thaàn hoïc, söï toân kính chæ ñöôïc daønh rieâng cho moät mình Thieân Chuùa; vì vaäy, qua caùch toân kính Ñöùc Meï, ñoâi khi ngöôøi Coâng Giaùo bò leân aùn ñaõ daønh cho Maria moät choã ñöùng ngang haøng vôùi Thieân Chuùa. Treân nguyeân taéc thì chuùng ta chöa thaáy moät vaên baûn chính thöùc trong Giaùo Hoäi muoán ñaët Maria cuøng haøng vôùi Chuùa Kitoâ hay Thieân Chuùa Cha; nhöng treân thöïc teá ñaõ coù nhöõng hình thöùc thaùi quaù ñaët Ñöùc Maria vaøo choã maø thaät ra chuùng ta phaûi daønh rieâng cho ngöôøi Con cuûa Ngaøi.

Ngoaøi vaán ñeà toân kính Ñöùc Maria, moät vaán ñeà cuõng thöôøng ñöôïc nhaéc ñeán laø vieäc caàu nguyeän cuøng Ñöùc Meï. Ñaây laø khoù khaên thöôøng xuyeân maø caùc giaùo phaùi Tin Laønh gaëp phaûi töø thôøi hoï taùch rôøi khoûi Coâng Giaùo hoài theá kæ thöù XVI. Hoâm nay, ngay trong loøng Giaùo Hoäi Coâng Giaùo cuõng coù moät soá ngöôøi ñaët laïi vaán ñeà caàu nguyeän vaø nguyeân taéc caàu nguyeän cuøng Ñöùc Maria. Caâu hoûi coù caàn caàu nguyeän cuøng Ñöùc Meï hay khoâng phaûi ñöôïc suy nghó chung vôùi vaán ñeà caàu nguyeän cuøng caùc Thaùnh. Giaùo Hoäi coù quan nieäm raát roõ vaø luoân luoân coå voõ ngöôøi tín höõu haõy caàu nguyeän cho nhau trong tinh thaàn hieäp thoâng vôùi Chuùa Kitoâ. Moïi lôøi caàu ñöôïc daâng trong tình anh em mang baûo ñaûm Chuùa Kitoâ hieän dieän hieäp thoâng, vì ôû ñaâu coù hai ba ngöôøi hoïp laïi nhaân danh Thaày, thì Thaày ôû ñaáy, ôû giöõa hoï (Mt 18,20). Trong saùch Khaûi Huyeàn, cuoán saùch ghi laïi nhöõng khoù khaên maø ngöôøi tín höõu tieân khôûi gaëp phaûi, taùc giaû khuyeán caùo hoï haõy giöõ loøng hi voïng vaøo lôøi caàu nguyeän cuûa caùc Thaùnh: "Moät Thieân thaàn khaùc ñeán ñöùng tröôùc baøn thôø, tay caàm bình höông vaøng. Thieân thaàn nhaän ñöôïc nhieàu höông thôm, ñeå daâng leân baøn thôø baèng vaøng tröôùc ngai Thieân Chuùa, cuøng vôùi <BI>lôøi caàu nguyeän cuûa toaøn theå Daân thaùnh. Töø tay Thieân thaàn, khoùi höông quyeän theo <BI>lôøi caàu nguyeän cuûa Daân Thaùnh" (Kh 8,3-4). Giaù trò lôøi caàu nguyeän ñaët treân söï keát hieäp vôùi lôøi Chuùa Kitoâ caàu, haàu ñeå ta hieäp thoâng deã daøng hôn vôùi Ñaáng Soáng Laïi.

Vì vaäy, daâng lôøi caàu nguyeän leân Ñöùc Maria, nghó ñeán Ngaøi vaø noùi vôùi Ngaøi khoâng phaûi laø moät ñieàu baét buoäc, nhöng dieãn taû noãi vui möøng ñöôïc gaëp gôõ ngöôøi mình thöông meán. Ta caûm nhaän nieàm thích thuù beân Ngaøi. Khi thöông moät ngöôøi, chuùng ta ñaâu ñoøi hoûi voäi vaõ hay keâu hoï giuùp ñôõ ta. Ñeán vôùi Ñöùc Maria cuõng theá, khoâng nhaát thieát ta chæ keâu caàu Ngaøi giuùp ñôõ. Nhìn laïi kinh Kính Möøng: phaàn ñaàu chính laø lôøi Thieân thaàn Gabriel chaøo Maria trong ngaøy Truyeàn tin, vaø khi ñoïc laïi nhöõng lôøi naøy ta daâng leân Meï loøng caûn phuïc; vaø chæ ôû phaàn thöù hai cuûa baøi kinh, ta môùi noùi leân nhöõng öôùc muoán. Chuùng ta xin Ñöùc Meï caàu cho chuùng ta vì Meï khoâng phaûi laø Thieân Chuùa. Meï ñöùng cuøng phía vôùi nhaân loaïi chuùng ta. Bôûi vaäy khoâng theå coù söï nhaàm laãn trong ñoù. Meï Maria khoâng theå naøo giöõ vai troø duy nhaát cuûa Chuùa Gieâsu. Chuùng ta caàu cuøng Meï baèng caùch xin Ngaøi caàu cho chuùng ta.

3.1. Kinh Kính Möøng

Kinh Kính Möøng coù theå laø kinh nguyeän ñöôïc ñoïc nhieàu laàn hôn caû trong caùc kinh nguyeän. Haèng ngaøy coù tôùi caû trieäu ngöôøi Coâng Giaùo ñoïc ít nhaát 1 laàn, 3 laàn, coù khi caû moät chuoãi 50 hoaëc chuoãi 150. Haún ñaây laø moät Kinh quan troïng!

Chuùng ta cuõng bieát khi caàu nguyeän töùc laø chuùng ta thöa cuøng Thieân Chuùa Cha qua Chuùa Con laø Ñöùc Gieâsu Kitoâ nhö ñaõ noùi treân. Neáu nhö ñoïc kó laïi Saùch Leã Roma, chuùng ta seõ thaáy cuõng chæ coù moät lôøi nguyeän duy nhaát ñöôïc daønh thöa vôùi Chuùa Kitoâ trong Thaùnh leã <BI>"Mình vaø Maùu Thaùnh Chuùa Kitoâ": "Laïy Chuùa Gieâsu, Chuùa ñaõ troái laïi cho chuùng con bí tích Mình vaø Maùu Thaùnh Chuùa, ñeå chuùng con ñôøi ñôøi töôûng nhôù Chuùa ñaõ chòu khoå hình vaø soáng laïi vinh quang. Xin cho chuùng con bieát moät nieàm suøng kính meán yeâu bí tích kì dieäu naøy, ñeå luoân ñöôïc nghieäm thaáy ôn Chuùa cöùu chuoäc chuùng con. Chuùa haèng soáng vaø hieån trò cuøng Thieân Chuùa Cha, hieäp nhaát vôùi Chuùa Thaùnh Thaàn ñeán muoân thuôû muoân ñôøi." Vaø ngay trong Leã Hieän Xuoáng lôøi nguyeän cuõng khoâng ñöôïc ñaëc bieät thöa leân cuøng Chuùa Thaùnh Thaàn.

Neáu vaäy thì taïi sao laïi coù nhöõng kinh nguyeän thöa cuøng caùc nhaân vaät khaùc ngoaøi Thieân Chuùa Cha, vaø nhöõng kinh nguyeän ñoù mang yù nghóa gì? Nhöõng kinh naøy vaãn thöôøng ñöôïc coi laø nhöõng kinh phuï nhö nhöõng caâu "Ñieäp xöôùng" (antiennes) hoaëc nhöõng baøi "Thaùnh Thi" (Hymnes). Nhöõng kinh naøy mang chöùc naêng hieän taïi hoùa moái lieân heä giöõa chuùng ta trong söï thoâng coâng cuøng caùc Thaùnh. Vì vaäy maø chuùng ta caàu nguyeän cuøng caùc Thaùnh. Töø thôøi Giaùo Hoäi khai sinh, caùc tín höõu caûm thöùc moái lieân heä maät thieát vôùi caùc vò Töû Ñaïo nhö nhöõng ngöôøi ñaõ traûi qua gian nan ñau khoå ñeå giöõ loøng thuûy chung vôùi Thieân Chuùa. Thaùnh Phaoloâ noùi hoï ñaõ keùo daøi trong thaân xaùc hi leã cuûa Coâng Giaùo cuûa Chuùa Kitoâ cho chính thaân xaùc Ngöôøi laø Giaùo Hoäi: "Giôø ñaây, toâi vui möøng ñöôïc chòu ñau khoå vì anh em. Nhöõng gian nan thöû thaùch Ñöùc Kitoâ coøn phaûi chòu, toâi xin mang laáy vaøo thaân cho ñuû möùc, vì lôïi ích cho thaân theå Ngöôøi laø Hoäi Thaùnh" (Coâ-loâ-xeâ 1,24). Caùc Thaùnh Töû Ñaïo laø nhöõng ngöôøi chæ daãn cho cho chuùng ta con ñöôøng Cöùu ñoä; vaø vì theá chuùng ta thaáy xuaát hieän loøng toân suøng daønh cho caùc Ngaøi ngay töø theá kæ thöù II. Sau thôøi kì Giaùo Hoäi bò baùch haïi, chuùng ta thaáy coù nhöõng ngöôøi boû ñaïo hay nhöõng keû tìm haïi keû khaùc trôû veà aên naên. Hoï xin cuøng nhöõng ngöôøi trung thaønh vôùi ñöùc tin coøn soáng soùt, vaø ñoâi khi coøn mang trong mình thöông tích can thieäp cöùu giuùp ñeå hoï ñöôïc saùm hoái vaø ñöôïc phuïc quyeàn.

Sao thôøi kì treân, vaøo khoaûng theá kæ thöù IV, chuùng ta tìm ñöôïc nhöõng daáu veát ñaàu tieân vaø nhöõng kinh nguyeän thöa cuøng caùc Thaùnh hieån tu hoaëc cuøng Ñöùc Maria; nhöng taát caû ñeàu laø nhöõng lôøi nguyeän coù tính caùch rieâng tö maø thoâi.

3.11. Kinh Kính Möøng ñeán töø ñaâu vaø ñöôïc hoaøn thaønh vaøo luùc naøo?

Thôøi Giaùo Hoäi khai sinh, caùc tín höõu khoâng ñoïc kinh naøy. Vì vaäy kinh Kính Möøng ñöôïc hoaøn thaønh theo doøng thôøi gian Lòch söû Giaùo Hoäi. Caùc nhaø khaûo coå döôøng nhö tìm thaáy daáu veát caâu ñaàu trong lôøi Thieân thaàn Gabriel chaøo: "Chaireø" (Haõy vui leân) ghi treân böùc töôøng moät ngoâi nhaø ôû Na-da-reùt töø theá kæ thöù III. Ngoâi nhaø naøy ñöôïc caùc tín höõu ñeán thaêm vieáng raát sôùm vì hoï cho ñoù laø nôi Ñöùc Maria ñaõ soáng qua bieán coá Truyeàn Tin.

Ngöôøi ta cuõng tìm thaáy trong sa maïc xöù Ai Caäp moät chæ thaûo (papyrus) thôøi theá kæ thöù III ghi laïi moät kinh nguyeän thöa cuøng Ñöùc Maria: "Döôùi söï che chôû nôi loøng khoan dung cuûa Ngaøi, chuùng con ñeán nöông aån, hôõi Meï Thieân Chuùa (Theùotokos). Xin ñöøng töø choái nhöõng lôøi xin cuûa chuùng con, nhöng trong luùc caàn thieát, xin cöùu chuùng con khoûi hieåm hoïa. [Ngaøi,] duy nhaát trong saïch vaø ñöôïc chuùc phuùc." (Papyrus soá 470 hieän coù trong Thö vieän John Ryland ôû Manchester).

Vaøo cuoái theá kæ thöù IV, Phuïng vuï moät vaøi Giaùo Hoäi Ñoâng phöông choïn moät ngaøy ñeå töôûng nieäm Ñöùc Maria tröôùc ngaøy leã Giaùng Sinh. Vaø ngöôøi ta kính nhôù Ngaøi trong maàu nhieäm Nhaäp Theå, vì vaäy hoï chæ laëp laïi lôøi Thieân Söù baèng caùch chính hoï thöa thaúng nhöõng lôøi ñoù vôùi Ñöùc Maria. Phöông phaùp vaên chöông vaø huøng bieän naøy ñöôïc goïi laø "pheùp hoaït duï" (preùsopopeùe) töùc laø laøm cho nhöõng vaät voâ tri hay nhöõng ngöôøi ñaõ qua ñôøi noùi, vaø qua caùch naøy ngöôøi ta thöa thaúng vôùi moät nhaân vaät trong quaù khöù. Daàn daø nhöõng lôøi noùi theo phöông caùch hoaït duï trôû thaønh kinh nguyeän. Baøi giaûng leã xöa nhaát theo phöông caùch naøy laø cuûa Giaùo phuï Greùgoire de Nysse, khi ngaøi giaûng taïi thaønh Ceùsareùe mieàn Cappadoce vaøo khoaûng naêm 370-378. Ngaøi chuù giaûi lôøi Thieân thaàn Gabriel chaøo baèng caùch keát hôïp daân Chuùa vaøo nhö sau:

"Haõy noùi lôùn tieáng leân theo nhöõng lôøi cuûa Thieân Söù:

Haõy vui leân, Ñaáng ñaày ôn phuùc, Ñöùc Chuùa Trôøi ôû cuøng coâ

[...] Töø nôi Ngaøi ñaõ sinh ra Ñaáng hoaøn thieän trong phaåm giaù vaø laø nôi ngöï söï sung maõn thieân tính.

Haõy vui leân, Ñaáng ñaày ôn phuùc, Ñöùc Chuùa Trôøi ôû cuøng coâ:

Vôùi Nöõ Tì, coù Ñöùc Vua

Vôùi Ñaáng Voâ Nhieãm, coù Ñaáng thaùnh hoùa vuõ truï.

Vôùi ngöôøi Ñeïp, coù ngöôøi Con ñeïp nhaát thieân haï

Haàu cöùu chuoäc con ngöôøi ñöôïc döïng theo hình aûnh cuûa Ngöôøi." (D. Montagna trong Marianum 24, 1962, trang 98-105).

Trong moät baøi giaûng khaùc, Greùgoire de Nysse laáy laïi lôøi EÂ-li-sa-beùt chuùc tuïng Ñöùc Maria: "Em ñöôïc chuùc phuùc hôn moïi ngöôøi nöõ" (luca 1,42).

"Thaät vaäy, Ngaøi ñöôïc chuùc phuùc hôn moïi ngöôøi phuï nöõ,

Vì Ngaøi ñöôïc choïn giöõa moïi Trinh nöõ,

Vì Ngaøi ñöôïc xeùt xöùng ñaùng thu nhaän moät Thieân Chuùa nhö theá,

Vì Ngaøi ñoùn nhaän Ñaáng cho ñaày taát caû...

Vì Ngaøi trôû neân kho taøng cuûa vieân ngoïc thieâng lieâng." (Patrologie grecque 62, 766).

Vaøo khoaûng theá kæ thöù V, hai lôøi chaøo cuûa Thieân söù Gabriel ñöôïc gom laïi nhö baûn kinh coøn löu haønh theo nghi thöùc Bizantin: "Kính möøng, trinh nöõ Meï Thieân Chuùa, ñaày ôn phuùc. Meï ñöôïc chuùc phuùc hôn moïi ngöôøi nöõ, vaø hoa traùi loøng meï ñöôïc chuùc phuùc, bôûi vì Meï ñaõ sinh ra Ñaáng cöùu chuoäc linh hoàn chuùng con."

Cuõng vaøo khoaûng thôøi gian naøy, caùc tín höõu ñaõ theâm vaøo lôøi Thieân thaàn Gabriel chaøo, danh xöng "Maria". Vaø cho maõi ñeán theá kæ thöù XIII teân thaùnh Ñöùc "Gieâsu" môùi ñöôïc theâm vaøo lôøi baø EÂ-li-sa-beùt chuùc tuïng Ñöùc Maria.

Phaàn hai kinh Kính Möøng coù moät lòch söû gaàn hôn. Trong moät soá kinh caàu caùc Thaùnh ñöôïc vieát vaøo theá kæ thöù VII. Ñöùc Maria cuõng daõ ñöôïc khaån caàu ngay sau Thieân Chuùa: "Thaùnh Maria, caàu cho chuùng toâi" (Santa Maria, ora pro nobis). Lôøi nguyeän naøy sau ñoù ñöôïc ñoïc theâm vaøo sau caâu kinh Kính Möøng ruùt ra töø Thaùnh Kinh; ví duï nhö Thaùnh Bernardin thaønh Sienne beân YÙ ôû theá kæ thöù XV noùi nhö sau: "Vôùi lôøi chuùc keát thuùc kinh Kính Möøng: Ngaøi ñöôïc chuùc phuùc hôn moïi ngöôøi phuï nöõ (Luca 1,42), chuùng ta coù theå theâm: Thaùnh Maria, caàu cho chuùng toâi laø keû coù toäi." (Dichuùng taionhöõngaire d'Archeùologie Chreùtienne et de Liturao giaûngie, 10, 2, 2059). Theå thöùc naøy cuõng ñaõ thaáy ghi trong caùc saùch nguyeän kinh Nhaät tuïng ôû khoaûng giöõa theá kæ thöù XV.

Phaàn cuoái baûn kinh "Khi naøy vaø trong giôø laâm töû" ñöôïc ghi nhaän laàn ñaàu tieân trong saùch Kinh nguyeän Nhaät tuïng cuûa doøng Phan Sinh naêm 1525. Saùch Kinh nguyeän Nhaät tuïng do Ñöùc Giaùo Hoaøng Pioâ V caûi toå naêm 1568 ñaõ nhaän laáy lôøi caàu naøy. Ngaøi cuõng pheâ chuaån ñoïc kinh Laïy Cha vaø kinh Kính Möøng vaøo moãi giôø Kinh Nhaät tuïng. Vaø töø ñoù kinh Kính Möøng nhö ta coù ngaøy hoâm nay ñöôïc bieát ñeán vaø ñöôïc roäng raõi loan truyeàn ñeán moïi ngöôøi.

Töø ñoù kinh Kính Möøng trôû thaønh khinh nguyeän phoå thoâng nhaát trong Giaùo Hoäi moãi khi caùc tín höõu ñoïc ñeå toân kính Ñöùc Maria. Chuùng ta thaáy nhö ghi treân, kinh Kính Möøng khoâng phaûi laø kinh nguyeän coå kính nhaát daâng kính Ñöùc Meï, nhöng lòch söû hoaøn thaønh ñaõ traûi daøi hôn 10 theá kæ (theá kæ thöù III ñeán theá kæ thöù XIV).

3.2. Caàu cuøng vôùi Maria vì Ngaøi hôïp taùc chaët cheõ vaøo maàu nhieäm Nhaäp theá

Ngoaøi kinh Kính Möøng, trong truyeàn thoáng Giaùo Hoäi coøn coù nhöõng kinh keâu goïi lôøi caàu baàu cuûa Ñöùc Maria nhö kinh Laïy Ñöùc Meï Chuùa Trôøi (Sub tuum praesidium), kinh Chaøo Nöõ Vöông (Salve Regina)... (xem caùc baûn dòch ñaõ ñöôïc ñaêng trong Thôøi Ñieåm Coâng Giaùo soá 36&37, Linh muïc Mai Ñöùc Vinh, Ngöôøi Nöõ Tuyeät Vôøi, trang 66-72). Chuùng ta daâng leân Ngaøi nhöõng caàn thieát thöïc teá vôùi loøng tin töôûng Meï seõ ñöa leân Chuùa Kitoâ vaø can thieäp cho ta. Ngoaøi ra coù nhöõng kinh daâng lôøi ngôïi khen nhö kinh Magnificat. Nhieàu ngöôøi laàm cho ñaây laø moät kinh ngôïi khen Ñöùc Meï, nhöng ñoù laø lôøi ngôïi khen, ta ôn daâng leân Chuùa cho nhöõng vieäc kì dieäu Ngöôøi ñaõ thöïc hieän nôi Ñöùc Maria. Nhöng neáu coù raát nhieàu kinh Taï ôn ñöôïc caûm höùng töø nôi Ñöùc Meï thì cuõng vì Ngaøi ñaõ coäng taùc chaët cheõ trong maàu nhieäm Nhaäp theå (nhö kinh Ave Regina Caelorum: Kính laïy Baø, vò nöõ hoaøng Thieân quoác).

Toùm laïi, caàu nguyeän cuøng Ñöùc Meï dieãn ñaït noãi vui möøng gaëp gôõ moät Ñaáng Thaùnh ngoaïi leä, moät ngöôøi coù loøng tin ñaùng ñöôïc khaâm phuïc. Meï laø Ñaáng Thaùnh ngoaïi leä vì Ngaøi laø Meï Ñöùc Gieâsu: Con Thieân Chuùa vaø laø Thieân Chuùa. Meï ñaõ soáng ôn goïi moät caùch saâu xa ñeå chuùng ta phaûi thaùn phuïc. Tin nhö Meï ñaõ tin, duø chuùng ta ôû trong moät hoaøn caûnh khaùc, vôùi moät ôn goïi khaùc. Cho neân caàu nguyeän cuøng Ngaøi nghóa laø ta caûm söï hieäp thoâng vôùi moät ngöôøi thuoäc nhaân loaïi ñöôïc Thieân Chuùa choïn thi haønh nhöõng vieäc kì dieäu, Giaùo Hoäi nhìn nôi Meï Maria ñeå khaùm phaù ngheä thuaät ñoùn nhaän vaø ca tuïng Ñaáng Cöùu Theá; vaø trong cuoäc haønh trình, ngöôøi tín höõu ñöôïc môøi goïi höôùng veà Meï vì Ngaøi gôïi caûm höùng vaø thuùc giuïc hoï môû loøng loøng nhaän Lôøi Con Ngaøi.

Taïm keát vaøi haøng suy tö treân, chuùng ta cuøng nhau ñoïc laïi soá 487 ghi trong Saùch Giaùo Lí cuûa Giaùo Hoäi Coâng Giaùo noùi veà Ñöùc Meï:

Nhieàm tin Giaùo Hoäi Coâng Giaùo veà Ñöùc Maria döïng neàn treân nieàm tin nôi Ñöùc Gieâsu Kitoâ, nhöng Giaùo lí Giaùo Hoäi veà Ñöùc Maria laïi soi saùng nieàm tin Giaùo Hoäi nôi Ñöùc Kitoâ.