TÖÏ THUAÄT VEÀ TUOÅI TREŒ CUŒA ÑÖÙC THAÙNH CHA GIOAN-PHAOLO II

Thaùng 10-1978: Ñöùc Hoàng Y Karol Wojtyla ñöôïc maät nghò hoàng y (conclave) toân cöœ laøm vò Giaùo hoaøng thöù 262 cuœa Giaùo Hoäi Coâng giaùo hoaøn vuõ. Ngaøi laáy teân cuœa hai vò tieàn nhieäm coù coâng trieäu taäp vaø hoaøn taát coâng ñoàng Vaticanoâ II laø Gioan XXIII vaø Phaoloâ VI ñeå ñaët nieân hieäu cho giaùo trieàu haäu coâng ñoàng: Gioan-Phaoloâ II. Ngaøi töøng laø giaùm muïc phuï taù Cracovie (1958), tieáp ñoù laø toång giaùm muïc giaùo phaän Cracovie (1964). ÑTC Gioan-Phaoloâ II laø vò Giaùo Hoaøng ñaàu tieân ngöôøi Ba Lan.

Caùc söœ gia truyeàn tuïng moät caâu chuyeän lieân quan ñeán Ngaøi: khi vöøa ñöôïc baàu laøm giaùo chuœ Ba Lan, ÑHY Stefan Wyszynski ñaõ noùi vôùi Ñöùc TGM Karol Wojtyla: "Con seõ laø vò giaùo hoaøng laõnh ñaïo Giaùo Hoäi trong thieân nieân kyœ thöù 3" (Tu seras le pape qui conduira l'Eglise dans le IIIe milleùaire). Ngaøy 13-5-1981, Ngaøi bò truùng ñaïn töø tay Ali Agca ôœ quaœng tröôøng Thaùnh Pheâroâ (Roâma), chæ naêm ngaøy tröôùc sinh nhaät thöù 61. Nhöng Ñöùc Thaùnh Cha vöõng tin seõ "tai qua naïn khoœi", tieáp tuïc laõnh ñaïo Giaùo Hoäi vaø cöœ haønh Naêm Thaùnh 2000, khai nguyeân thieân nieân kæ thöù III, laøm chöùng cho lôøi tieân tri cuœa ÑHY Stefan Wyszynski.

Veà taùc phaåm töï thuaät cuœa Ngaøi "Ôn goïi cuœa toâi, aân suœng vaø maàu nhieäm" (Ma vocation, don et mysteøre) do Bayard vöøa xuaát baœn, caùc nhaø pheâ bình cho raèng buùt phaùp cuœa ÑTC thaän troïng, giaœn dò, giaœi thích ñöôïc hai khía caïnh khaùc nhau trong caùc yù ñònh cuœa Ngaøi: baœo veä tín lyù vaø môœ ra theá giôùi beân ngoaøi. Chuùng toâi xin dòch moät soá ñoaïn quan troïng trong taùc phaåm naøy nhaèm giôùi thieäu tuoåi treœ cuœa ÑTC Gioan-Phaoloâ II. Ñaây cuõng laø moät caùch ñeå minh hoïa moái töông quan giöõa giôùi treœ vaø Giaùo Hoäi voán laø chuœ ñeà cuœa taäp saùch nhoœ naøy. Theo lôøi töï thuaät cuœa ÑTC, khi Theá Chieán II buøng noå (1939), Karol Wojtyla (sinh 1920 taïi Wadowice) ñaõ "xeáp buùt nghieân", rôøi boœ Ñaïi Hoïc Jagellon, ñeå trôœ neân ngöôøi thôï "ñuïc ñaù" vaøo naêm 20 tuoåi. 38 naêm sau, Ngaøi trôœ neân chính "vieân ñaù (Pheâroâ)" neàn taœng cuœa Giaùo Hoäi khai nguyeân moät thieân nieân kæ môùi. Ngaøi laø vò Giaùo Hoaøng ñaàu tieân cho vôøi moät soá vò trong Giaùo Hoäi Vieät Nam sang phuïc vuï taïi Giaùo Trieàu Roâma (Curia): Ñöùc OÂng Vincenteâ Traàn Ngoïc Thuï töøng laøm bí thö cuœa ÑTC Gioan-Phaoloâ II tröôùc khi nghæ höu, Ñöùc TGM Phanxicoâ Xavier Nguyeãn Vaên Thuaän (sinh naêm 1928) hieän laø Phoù Chuœ tòch UŒy ban Toøa Thaùnh Coâng Lí & Hoøa Bình, Ñöùc OÂng Nguyeãn Vaên Phöông, Ñöùc OÂng Traàn Vaên Hoaøi v.v. Tuoåi treœ cuœa ÑTC Gioan-Phaoloâ II bò ñaày ñoïa trong chieán tranh. "Trai thôøi loaïn" bò goïi nhaäp nguõ vaø chæ phuïc vu trong quaân ñoäi coù thôøi haïn. Ngöôïc laïi, "trai thôøi loaïn" Karol Wojtyla töï nguyeän phuïc vuï Thieân Chuùa vaø Giaùo Hoäi troïn ñôøi.

Sau ñaây, chuùng toâi xin giôùi thieäu moät soá trích ñoaïn quan troïng trong taùc phaåm cuœa ÑTC Gioan-Phaoloâ II, rieâng taëng caùc baïn treœ Vieät Nam, laø nguoàn hi voïng daït daøo cuœa Giaùo Hoäi vaø Ñaát Nöôùc.

n

Chieán tranh buøng noå laøm thay ñoåi töø coäi reã ñôøi toâi. Caùc vò giaùo sö ñaïi hoïc Jagellon tuy gaëp nhieàu khoù khaên vaãn coá coâng dieãn giaœng tôùi 6-11-1939. Vaøo ngaøy ñoù, nhaø caàm quyeàn Ñöùc buoäc caùc vò giaùo sö ñaïi hoïc tôùi hoïp, keát thuùc baèng vieäc baét giam caùc nhaø baùc hoïc khaœ kính vaøo traïi taäp trung Sachsenhausen. Nhö vaäy laø quaõng ñôøi theo hoïc moân ngöõ vaên hoïc Ba Lan (philologie polonaise) keát thuùc, baét ñaàu thôøi kì quaân Ñöùc chieám ñoùng. Luùc môùi nghæ hoïc, toâi muoán ñoïc vaø vieát tthaät nhieàu. Caùc hoaït ñoäng vaên hoïc ñaàu tieân cuœa toâi baét nguoàn töø daïo aáy.

Ñeå khoœi bò baét sang Ñöùc lao ñoäng khoå sai, muøa thu 1940, toâi baét ñaàu laøm coâng nhaân ñuïc ñaù (ouvrier dans une carrieøre de pierre) thuoäc nhaø maùy hoùa hoïc Solvay naèm ôœ Zakrzowek, caùch choã toâi ôœ chöøng nöœa tieáng. Ngaøy ngaøy toâi cuoác boä ñi laøm.

Nhöõng ngöôøi traùch nhieäm ñuïc ñaù ñeàu laø ngöôøi Ba Lan, heát loøng giuùp caùc thö sinh khoœi laøm caùc vieäc vaát vaœ nhaát. Toâi ñöôïc cöœ phuï vieäc cho ngöôøi thôï laøm phaùo boâng teân laø Franciszek Labus. Toâi nhaéc ñeán ngöôøi vì choác choác, ngöôøi laïi quay veà toâi noùi nhöõng caâu nhö laø: "Karol, con seõ laøm linh muïc. Con haùt hay, gioïng toát, cuoäc soáng ngay laønh..." Ngöôøi noùi thaät laø giaœn dò, baày toœ quan nieäm cuœa ngöôøi ñôøi veà nhöõng ñieàu kieän ñeå laøm linh muïc. Nhöõng lôøi cuœa ngöôøi thôï tuoåi taùc naøy khaéc ghi taâm khaéc coát trong toâi.

Trong thôøi kì naøy, toâi lieân laïc vôùi nhoùm kòch noùi do Mieczy Korlarczyk thaønh laäp vaø tieáp tuïc ñieàu khieån baát hôïp phaùp. Thoaït ñaàu, toâi tham gia ban kòch vì chuœ nhaø cuœa toâi laø Kotlarczyk vaø vôï laø Sofia ñaõ may maén doïn töø Wadovice tôùi Cracovie trong phaàn ñaát cuœa phuœ toaøn quyeàn. Chuùng toâi chung soáng vôùi nhau. Toâi laøm vieäc nhö ngöôøi thôï. Coøn Mieczyslaw môùi ñaàu laøm coâng nhaân xe ñieän (traminot), veà sau laøm nhaân vieân vaên phoøng. Chia nhau soáng trong caên nhaø, chuùng toâi tieáp tuïc baøn luaän veà kòch ngheä, veà sau chuyeån sang döïng kòch noùi (theùaâtre de la parole). Ñaây laø moät saân khaáu raát giaœn dò. Phaàn daøn döïng vaø trang trí thu goïn ñeán möùc toái thieåu; moái baän taâm ñöôïc taäp trung chính yeáu veà caùch dieãn ngaâm kòch thô (deùclamation du texte poeùtique).

Caùc buoåi kòch ngheä ñöôïc trình dieãn tröôùc moät nhoùm ngöôøi coù caên baœn kieán thöùc, coøn khaùch môøi toaøn laø nhöõng ngöôøi quan taâm ñeán vaên hoïc, coù caùc hoaït ñoäng bí maät caœ. Caùc nôi trình dieãn ñöôïc giöõ kín, neáu khoâng seõ bò nhaø caàm quyeàn chieám ñoùng xöœ phaït, bò baét vaøo caùc traïi taäp trung. Kinh nghieäm saân khaáu ñaõ ghi trong toâi nhöõng kæ nieäm saâu ñaäm, tuy trong thöïc teá, toâi nhaän ra ñaáy khoâng phaœi laø ôn goïi cuœa toâi.

Muøa thu 1942, toâi quyeát ñònh döùt khoaùt xin vaøo chuœng vieän Cracovie, tu "chui" (baát hôïp phaùp). Toâi ñöôïc cha vieän tröôœng Jan Piwowarczyk tieáp. Vieäc tieáp xuùc hoaøn toaøn bí maät, giaáu caœ ngöôøi thaân. (...)

Trong thôøi kì bò chieám ñoùng, chuœng vieän bí maät hoaït ñoäng trong khuoân vieân toøa toång giaùm muïc. Baát cöù luùc naøo, caùc ñaáng beà treân vaø caùc chuœng sinh cuõng coù theå bò nhaø caàm quyeàn Ñöùc thaúng tay ñaøn aùp. Toâi soáng trong chuœng vieän hôi khaùc thöôøng naøy vôùi caùc baïn cuœa toâi, nôi nhaø vò toång giaùm muïc khaœ aùi suoát töø thaùng 9-1944 tôùi ngaøy 18-1-1945, ngaøy, noùi ñuùng ra laø ñeâm giaœi phoùng. Trong thöïc teá, Hoàng quaân ñaõ tieán ñeán vuøng phuï caän Cracovie. Khi ruùt lui, quaân Ñöùc giaät saäp caàu Debnicki. Toâi coøn nhôù tieáng noå kinh hoàn: hôi thoåi maïnh ñeán noãi laøm beå (vôõ) caùc cöœa soå lôïp kính cuœa toøa toång giaùm muïc. Caùc chuœng sinh ñang döï leã ôœ nhaø nguyeän coù söï hieän dieän cuœa ñöùc toång giaùm muïc. Ngaøy hoâm sau, chuùng toâi voäi vaøng söœa chöõa nhöõng thieät haïi. (...)

Sau naøy, khi ñaõ thuï phong linh muïc, trong thôøi gian du hoïc ôœ Roma, khi cuøng caùc cha baïn ôœ Hoïc vieän Bæ (Colleøge belge) ñöông ñaàu vôùi vaán ñeà linh muïc thôï (preâtres ouvriers) vaø phong traøo Thanh Lao Coâng (JOC), toâi hieåu raèng ñieàu raát quan troïng cho Giaùo Hoäi vaø haøng giaùo phaåm Taây phöông laø vieäc tieáp xuùc vôùi giôùi thôï thuyeàn. Ñieàu naøy khaéc ghi trong kinh nghieäm soáng cuœa toâi.

Trong thöïc teá, kinh nghieäm cuœa toâi khoâng phaœi laø kinh nghieäm cuœa moät "linh muïc thôï", nhöng cuœa moät "chuœng sinh thôï" (seùminariste ouvrier). Khi laøm vieäc tay chaân, toâi thaáu hieåu söï khoù nhoïc cuœa lao ñoäng tay chaân. Haèng ngaøy toâi chen vai thích caùnh vôùi nhöõng ngöôøi lao ñoäng laøm luïng vaát vaœ. Toâi bieát nôi aên choán ôœ cuœa hoï, gia ñình hoï, nhöõng noãi baän taâm cuœa hoï, giaù trò nhaân baœn vaø phaåm giaù ñaùng quí troïng. Toâi caœm nhaän tình caœm chaát phaùc (cordialiteù) cuœa hoï. Hoï khoâng nhöõng bieát toâi laø moät sinh vieân, maø coøn bieát roõ raèng nhôø hoaøn caœnh ñöa ñaåy, toâi tieáp tuïc töï hoïc. Khoâng bao giôø toâi bò kình choáng vì lí do naøy. Hoï khoâng ngaên caœn vieäc toâi mang theo saùch vôœ tôùi sôœ laøm. Hoï baœo toâi: "Chuùng toâi troâng chöøng cho, coøn con, con cöù vieäc ñoïc saùch". Toâi thöôøng nghieàn ngaãm saùch vôœ trong caùc "cas" ñeâm. Hoï thöôøng baœo toâi: "Nghæ ñi con, ñeå chuùng toâi troâng chöøng cho".

Toâi quen thaân nhieàu baïn thôï thuyeàn. Thænh thoaœng, hoï môøi toâi laïi nhaø. Sau naøy, khi trôœ neân linh muïc vaø giaùm muïc, toâi laøm pheùp röœa toäi cho con chaùu hoï, toâi chuùc phuùc cho nhieàu pheùp cöôùi vaø cöœ haønh tang leã cho nhieàu ngöôøi trong soá hoï. Toâi tìm thaáy nhöõng tình caœm toân giaùo soáng ñoäng aån giaáu trong hoï vaø caùch xöœ theá khoân ngoan.

Nhö ñaõ noùi, ôn keâu goïi laøm linh muïc hình thaønh khi Theá chieán thöù II buøng noå, döôùi thôøi Ñöùc Quoác Xaõ chieám ñoùng. Phaœi chaêng ñoù chæ laø moät söï truøng hôïp traàn theá? Hoaëc coù sôïi daây thaàm kín giöõa ôn goïi chín muøi vaø hoaøn caœnh lòch söœ? - Khoù maø traœ lôøi moät caâu hoœi nhö vaäy. Nhöng coù ñieàu chaéc chaén laø trong keá hoaïch cuœa Chuùa, khoâng coù gì laø tình côø. Ñieàu toâi coù theå noùi laø thaœm kòch chieán tranh ñaõ mang laïi cho tieán trình hình thaønh ôn goïi cuœa toâi moät saéc thaùi rieâng. Ñieàu ñoù giuùp toâi nhaän ra giaù trò vaø taàm quan troïng cuœa ôn goïi theo moät quan ñieåm môùi meœ. Tröôùc söï lan traøn cuœa ñaïi hoïa vaø söï man rôï chieán tranh, yù nghóa vaø söù maïng cuœa chöùc linh muïc trong theá giôùi saùng toœ trong toâi.

Chieán tranh buøng noå laøm toâi lìa boœ buùt nghieân vaø moâi tröôøng ñaïi hoïc. Vaøo luùc naøy, toâi maát cha, ngöôøi cuoái cuøng coøn laïi trong caùc baäc sinh thaønh ra toâi. Moät caùch khaùch quan, söï vieäc naøy khieán toâi töø boœ caùc döï ñònh tröôùc ñaây; moät caùch naøo ñoù nhö phaœi lìa khoœi maœnh ñaát giuùp nhaân caùch toâi phaùt trieån baáy laâu nay.

Nhöng ñoù khoâng phaœi laø moät tieán trình hoaøn toaøn tieâu cöïc. Thöïc ra, moät laøn aùnh saùng ngaøy caøng soi toœ taâm trí toâi: Thieân Chuùa muoán toâi trôœ neân linh muïc. Moät hoâm, toâi nhaän ra roõ reät ñieàu ñoù: nhö aùnh saùng taâm hoàn mang laïi cho toâi nieàm vui vaø söï vöõng taâm veà ôn goïi. Taâm hoàn toâi traøn ñaày bình an.

Ôn goïi thaønh hình trong boái caœnh caùc bieán coá khuœng khieáp dieãn ra chung quanh toâi ôœ Cracovie, ôœ Ba Lan, ôœ chaâu AÂu vaø treân khaép theá giôùi. So vôùi bao ñieàu cô cöïc maø caùc ñoàng baøo ruoät thòt cuœa toâi phaœi gaùnh chòu töø 1939, noãi cöïc khoå cuœa toâi chaúng thaám thía gì. Toâi nhôù caùch rieâng tôùi nhöõng ngöôøi baïn naêm cuoái trung hoïc (caáp 3 phoå thoâng) ôœ Wadowice, trong soá nhöõng ngöôøi baïn thaân thieát cuœa toâi, nhieàu ngöôøi laø Do Thaùi. Moät soá töï nguyeän nhaäp nguõ ngay töø 1938. Toâi nhôù döôøng nhö ngöôøi baïn ñaàu tieân töœ traän nhoœ tuoåi nhaát lôùp. Sau ñoù, toâi chæ bieát ñaïi khaùi soá phaän cuœa nhöõng baïn hoïc khaùc, boœ xaùc treân nhieàu maët traän, hoaëc cheát trong caùc traïi taäp trung, hoaëc leân ñöôøng chieán ñaáu ôœ taän Tobrouk, treân nuùi Cassin, hoaëc bò ñaày sang Lieân Xoâ (Nga hoaëc Kazakhstan). Caùc tin töùc naøy môùi ñaàu chæ thu nhaët laàn laàn, naêm 1948 môùi coù ñöôïc ñaày ñuœ nhaân buoåi hoïp maët ôœ Wadowice kæ nieäm naêm thöù X kì thi toát nghieäp phoå thoâng (tuù taøi).

Trong chieán tröôøng (theatrum) meânh moâng gheâ rôïn cuœa Theá chieán II, toâi thoaùt hieåm trong phaàn lôùn tröôøng hôïp. Haèng ngaøy, toâi ñeàu coù theå bò baét ngay taïi nhaø, trong xöôœng ñuïc ñaù hoaëc cô xöôœng, ñaày vaøo moät traïi taäp trung. Ñoâi khi toâi töï hoœi: coù bieát bao nhieâu baïn beø cheát yeåu, taïi sao khoâng phaœi laø toâi? Ngaøy nay toâi bieát soáng - cheát khoâng phaœi chæ laø tình côø. Trong tai hoïa chieán tranh, ñôøi toâi höôùng thöôïng laø ôn goïi linh muïc. Laøm sao toâi queân ñöôïc nhöõng ngöôøi Chuùa ñaõ ñaët ñeå treân cuoäc haønh trình cuœa toâi, giöõa moät thôøi buoåi nhieãu nhöông: caùc thaân baèng, quyeán thuoäc xa gaàn, thaân - sô (des amis ou des camarades). (...)

Toâi laøm sao queân ñöôïc nhöõng tình caœm nung naáu taâm hoàn toâi trong nhöõng naêm ñaàu du hoïc ôœ Roâma (journeùes "romaines") vaøo naêm 1946, khi toâi baét ñaàu laøm quen vôùi kinh thaønh muoân thuôœ (Ville eùternelle).

Moãi ngaøy, töø Hoïc vieän nöôùc Bæ (Colleøge belge), 26 rue du Quirinal, treân ñöôøng ñi hoïc ôœ Giaùo Hoaøng Hoïc Vieän Angelicum, toâi döøng chaân ôœ nhaø thôø Saint-Andreù cuœa caùc Cha Doøng Teân naèm treân ñöôøng Quirinal, coù haøi coát cuœa Thaùnh Stanislas Kostka. Thaùnh nhaân töøng maëc aùo doøng trong nhaø taäp ôœ keá beân vaø soáng troïn ñôøi ôœ ñaây. Toâi coøn nhôù trong soá nhöõng ngöôøi tôùi vieáng moä Ngaøi coù nhieàu chuœng sinh ngöôøi Ñöùc ôœ Hoïc vieän Germanicum, raát deã nhaän ra nhôø chieáu aùo doøng maàu ñoœ. Trong loøng Kitoâ giaùo vaø nhôø söï soi saùng cuœa chö thaùnh, caùc quoác gia gaëp gôõ nhau, baùo tröôùc moät theá giôùi vöôït qua nhöõng phaân hoùa, ñöùng ngoaøi taám thaœm kòch chieán tranh.

Kinh nghieäm coù ñöôïc ôœ Hoïc vieän Bæ sau ñoù ñöôïc môœ roäng nhôø cuoäc tieáp xuùc tröïc tieáp khoâng nhöõng vôùi nöôùc Bæ, nhöng caœ nöôùc Phaùp vaø Hoøa Lan. Vôùi söï chaáp thuaän cuœa ÑHY Saphieha, trong kì nghæ heø 1947, cha Stanislaw Starowieyski vaø toâi coù dòp thaêm vieáng caùc quoác gia naøy. Taàm nhìn chaâu AÂu cuœa toâi ñöôïc môœ roäng hôn. ÔŒ Paris, toâi truù nguï taïi chuœng vieän Ba Lan. Toâi maét thaáy tai nghe cuoäc haønh trình cuœa caùc linh muïc thôï, nhöõng vaán ñeà ñöôïc caùc cha Henri Dodin vaø Yvan Daniel ñeà caäp tôùi trong taùc phaåm "La France, pays de mission?" (Phaùp coù coøn laø nöôùc truyeàn giaùo?), muïc vuï truyeàn giaùo ôœ ngoaïi oâ Paris, nhaát laø trong giaùo xöù cuœa cha Michonneau. Nhöõng kinh nghieäm naøy ñaõ giuùp ích cho toâi raát nhieàu trong hai naêm ñaàu laøm linh muïc.

Töø nhöõng quan ñieåm khaùc nhau vaø boå sung nhau giuùp toâi phaùt hieän moät chaâu AÂu taây phöông (Europe occidentale), haäu chieán, chaâu AÂu cuœa nhöõng thaùnh ñöôøng nguy nga xaây töø thôøi Trung Coå, ñoàng thôøi laø moät chaâu AÂu bò ñe doïa bôœi tieán trình theá tuïc hoùa. Toâi chôït hieåu thöœ thaùch cuœa Giaùo Hoäi, ñöôïc môøi goïi ñoái phoù vôùi söï nguy hieåm lôùn lao baèng nhöõng hình thöùc muïc vuï môùi meœ, môœ ñöô ng cho vai troø quan troïng hôn cuœa giaùo daân.

Ñaàu naêm 1948, toâi trình luaän aùn tieán só taïi Giaùo Hoaøng Hoïc Vieän Angelicum vaø ngay sau ñoù, leân ñöôøng hoài höông. Khi vöøa ñeán Cracovie, toâi nhaän ñöôïc "thö boå nhieäm", teân chính thöùc laø aplikata. Ñöùc toång giaùm muïc ñang ôœ Roâma, ñeå laïi vaên thö ghi roõ yù muoán cuœa ngaøi. Toâi nhaän nhieäm sôû, trong loøng chan hoøa nieàm vui. Lieàn ñoù, toâi hoœi thaêm ñöôøng ñi tôùi Niegowic. Toâi tìm ñuœ moïi caùch ñeå coù maët ñuùng ngaøy. Toâi ñi töø Crocovie tôùi Gdow baèng xe buyùt; töø ñoù, moät noâng daân cho toâi ñi nhôø xe tôùi mieàn queâ Marzowice; sau ñoù, ngöôøi noâng daân naøy khuyeân toâi cuoác boä, ñi taét baêng qua caùnh ñoàng. Töø xa, toâi nhaän ra giaùo ñöôøng Niegowic. Luùc ñoù laø muøa gaët môùi. Toâi raœo böôùc giöõa caùnh ñoàng luùa chín, moät phaàn quang ñaõng ñaõ gaët xong, moät phaàn soùng luùa chaäp chuøng theo töøng côn gioù. Khi ñeán laõnh ñòa cuœa giaùo xöù Niegowic, toâi quì xuoáng hoân ñaát. Toâi hoïc ñöôïc cöœ chæ naøy cuœa Thaùnh Jean-Marie Vianney. Trong nhaø thôø, toâi ngöøng laïi tröôùc nhaø taïm, roài tôùi trình dieän Ñöùc Cha Kazimierz Buzala, nieân tröôœng giaùo phaän Niepolomice vaø laø cha xöù Niegowic. Cha sôœ tieáp toâi noàng haäu vaø sau vaøi caâu trao ñoåi, chæ cho toâi choã ôœ daønh cho cha phoù.

Trong chöùng töø kæ nieäm leã kim khaùnh linh muïc, toâi khoâng theå khoâng baày toœ loøng bieát ôn ñoái vôùi toaøn theå Giaùo Hoäi Ba Lan. Toâi chaøo ñôøi vaø ñôøi tu trì cuœa toâi chín vaøng nôi maœnh ñaát queâ höông. Ñoù laø moät Giaùo Hoäi thöøa höôœng moät di saœn ñöùc tin caœ ngaøn naêm, cöu mang nhieàu vò hieån thaùnh vaø chaân phöôùc qua bao theá kæ; moät Giaùo Hoäi coù hai vò thaùnh giaùm muïc töœ ñaïo ñöôïc suy toân laøm boån maïng: Wojciech vaø Stanislaw. Ñoù laø moät Giaùo Hoäi gaén boù saâu xa vôùi daân toäc vaø vaên hoùa Ba Lan; moät Giaùo Hoäi luoân naâng ñôõ vaø baœo veä ngöôøi daân, nhaát laø trong nhöõng thôøi kì bi thaœm nhaát cuœa lòch söœ.

Chính trong baàu khí thieâng lieâng nhieät thaønh maø söù meänh linh muïc vaø giaùm muïc cuœa toâi ñaõ trieån nôœ. Hai heä thoáng ñoäc taøi bi thaœm cuœa theá kæ chuùng ta: moät beân laø cheá ñoä quoác xaõ vôùi nhöõng kinh hoaøng cuœa chieán tranh vaø caùc traïi taäp trung, moät beân laø cheá ñoä coäng saœn vôùi cheá ñoä ñaøn aùp khuœng boá, toâi ñeàu bieát toœ töôøng töø beân trong. Ngöôøi ta hieåu ñöôïc deã daøng söï thieát thaân cuœa toâi ñoái vôùi nhaân phaåm vaø söï toân troïng caùc quyeàn lôïi con ngöôøi, khôœi ñaàu laø quyeàn ñöôïc soáng. Söï thieát thaân ñoù ñaõ thaønh hình trong nhöõng naêm ñaàu linh muïc, caøng ñöôïc cuœng coá theâm vôùi thôøi gian. Ngöôøi ta cuõng hieåu ñöôïc deã daøng moái öu tö cuœa toâi ñoái vôùi gia ñình vaø giôùi treœ, taát caœ phaùt trieån nhòp nhaøng trong toâi, noùi ñuùng ra ñöôïc baét nguoàn töø nhöõng kinh nghieäm bi thöông. (...)

Naêm möôi naêm linh muïc laø quaù nhieàu. Coù bieát bao nhieâu söï vieäc ñaõ hình thaønh trong nöœa theá kæ cuœa lòch söœ! Caùc vaán ñeà môùi xuaát hieän, caùc caùch soáng môùi, caùc thöœ thaùch môùi. Moät caùch töï phaùt, ngöôøi ta töï hoœi: treân saân khaáu theá giôùi khoâng ngöøng bieán chuyeån, söï vieäc laø linh muïc hoâm nay bao haøm nhöõng gì, trong khi nhaân loaïi saép böôùc sang ngaøn naêm thöù III?

Coù ñieàu chaéc chaén laø linh muïc, cuõng nhö toaøn theå Giaùo Hoäi, daán böôùc theo thôøi gian. Linh muïc laéng nghe vôùi taát caœ chaêm chuù vaø khoan dung nhöõng ñieàu hình thaønh trong Lòch söœ, nhöng ñoàng thôøi cuõng caàn coù oùc pheâ phaùn vaø caœnh giaùc. Coâng ñoàng chung Vaticanoâ II ñaõ chöùng minh moät söï ñoåi môùi ñích thöïc laø coù theå vaø caàn thieát, trong söï trung thaønh vôùi Lôøi Chuùa vaø vôùi truyeàn thoáng. Nhöng ngoaøi söï ñoåi môùi muïc vuï (renouveau pastoral), toâi tin chaéc linh muïc khoâng ñöôïc e ngaïi khi "ñöùng ngoaøi thôøi gian" (hors du temps), bôœi vì con ngöôøi hieän taïi cuœa linh muïc laø trong khuoân khoå cuœa hieän taïi cöùu theá cuœa Ñöùc Kitoâ. Nhieäm vuï quan troïng nhaát cuœa caùc linh muïc trong baát cöù thôøi ñaïi naøo laø tìm thaáy moãi ngaøy "hieän taïi tö teá" cuœa Ñöùc Kitoâ, ñöôïc noùi tôùi trong thö göœi tín höõu Do Thaùi. Hieän taïi cuœa Chuùa Kitoâ hoäi nhaäp trong lòch söœ, trong quaù khöù vaø trong töông lai cuœa theá giôùi, cuœa moãi ngöôøi vaø trong moãi linh muïc. "Chuùa Gieâsu Kitoâ hoâm qua vaø hoâm nay vaãn laø moät, vaø cho ñeán muoân ñôøi" (Heùbr. 13, 8). Vaäy neáu chuùng ta mieät maøi trong hieän taïi cuœa Chuùa Kitoâ, nhôø hieän taïi tö teá vaø nhaân sinh cuœa chuùng ta, khoâng coù gì khieán chuùng ta phaœi e ngaïi vì quaù khöù ñaõ qua... Chuùa Kitoâ laø ñaáng ño löôøng thôøi gian. Hieän taïi cuœa Ngaøi bao goàm caùc yeáu toá: thieâng lieâng, nhaân sinh vaø tö teá, ñònh ñoaït moät caùch cô baœn moïi tranh chaáp giöõa hai khuynh höôùng truyeàn thoáng (traditionalisme) vaø tieán boä (progressisme), voán ñöôïc tranh luaän nhieàu luùc sau naøy.

Neáu ta phaân tích nhöõng troâng ñôïi cuœa nhaân loaïi hieän nay ñoái vôùi linh muïc, ta thaáy töø cô baœn coù söï troâng ñôïi duy nhaát vaø cuõng laø lôùn lao nhaát: hoï khaùt khao Chuùa Kitoâ. Coøn laïi laø lôïi ích kinh teá, xaõ hoäi vaø chính trò, ngöôøi ta coù theå ñoøi hoœi ôœ linh muïc nhieàu ñieàu khaùc nöõa. Ngöôøi ta khao khaùt Chuùa Kitoâ nôi vò linh muïc. Ngöôøi ta coù quyeàn mong ñôïi ñieàu ñoù nôi linh muïc, tröôùc heát bôœi söï loan baùo Tin Möøng. Cuõng nhö giaùo huaán cuœa coâng ñoàng, caùc linh muïc "coù boån phaän tröôùc tieân laø loan baùo Phuùc aâm cho moïi ngöôøi" (Presbyterorum ordinis, n. 4). Söï loan baùo naøy nhaèm muïc ñích daãn daét nhaân loaïi tôùi gaëp Chuùa, ñaëc bieät laø trong maàu nhieäm Thaùnh Theå, laø trung taâm ñieåm soáng ñoäng cuœa Giaùo Hoäi vaø cuœa ñôøi soáng linh muïc. Linh muïc naém giöõ quyeàn haïn maàu nhieäm vaø lôùn lao ñoái vôùi Thaùnh Theå. Vì vaäy, linh muïc laø ngöôøi quaœn lí gia nghieäp Cöùu Theá. Cöœ haønh Thaùnh Theå, ñoù laø chöùc vuï cao troïng nhaát vaø thieâng lieâng nhaát cuœa Thaày Caœ. Ñoái vôùi toâi, ngay nhöõng naêm ñaàu tieân trong chöùc vuï tö teá, vieäc cöœ haønh Thaùnh Theå khoâng nhöõng laø boån phaän thieâng lieâng nhaát, nhöng tröôùc heát laø moät nhu caàu saâu xa nhaát cuœa taâm hoàn toâi.

Ñöùc Thaùnh Cha GIOAN-PHAOLOÂ II