Samuel Trizuljak, trong bản tin Thứ Sáu, ngày 8 tháng 5 năm 2026 của tạp chí The Catholic Thing, nhận định rằng: Năm nay đặc biệt đối với người Công Giáo Mỹ theo hai cách. Thứ nhất, đó là lễ kỷ niệm 250 năm thành lập Cộng hòa Hoa Kỳ vào ngày 4 tháng 7 năm 2026. Nhưng còn một ngày kỷ niệm khác để ăn mừng. Hôm nay là kỷ niệm một năm ngày bầu chọn Đức Leo XIV, vị Giáo hoàng đầu tiên đến từ Hoa Kỳ.
Tôi đến từ Bratislava, Slovakia, và từ lâu đã rất quan tâm đến mọi thứ liên quan đến Giáo Hội Công Giáo Mỹ. Gần đây, tôi thường suy nghĩ nhiều về vai trò của Giáo Hội Công Giáo Mỹ không chỉ ở Hoa Kỳ mà còn trên toàn thế giới.
Đặc biệt, tôi nhớ đến Cha Richard John Neuhaus và cuốn sách năm 1987 của ngài, "Thời Khắc Công Giáo: Nghịch lý của Giáo Hội trong Thế Giới Hậu Hiện Đại". Mặc dù cuốn sách đầy tham vọng đó đề cập đến Giáo Hội Công Giáo nói chung, nhưng nó đã ghi lại một khoảnh khắc đặc biệt trong đời sống của Giáo Hội Công Giáo tại Hoa Kỳ.
Neuhaus lập luận rằng, vào cuối thế kỷ 20, Công Giáo Mỹ đã trưởng thành. Không còn là một tôn giáo nhập cư bị gạt ra ngoài lề, nó đã có chiều sâu về định chế (trường học, đại học, truyền thông), sức mạnh trí thức (các nhà thần học, triết gia) và tính hợp pháp văn hóa ngày càng tăng. Điều này đã tạo ra một “thời điểm” hiếm hoi, nơi tư tưởng Công Giáo có thể bước vào đời sống công cộng như một khuôn khổ đạo đức nghiêm túc cho xã hội.
Việc liệu cơ hội đó có được nắm bắt hay không và nắm bắt đến mức nào vẫn còn là vấn đề tranh luận. Cảm nhận của tôi là, bất chấp nhiều thách thức, Công Giáo đã đóng một vai trò chuyển đổi trong lịch sử nước Mỹ gần đây và còn lâu mới kết thúc. Và luận điểm lớn hơn của tôi là năm 2026 đánh dấu thời khắc của nước Mỹ trong lịch sử Giáo Hội Công Giáo.
Tôi đã đi du lịch rất nhiều khắp châu Âu trong vài năm qua. Tôi nhận bằng cử nhân tại Cambridge và Oxford, và gần đây là bằng tiến sĩ tại Prague. Tôi đã giảng dạy cho sinh viên đại học ở Budapest, Krakow và Bratislava. Tôi đã tham dự hàng chục hội nghị và trường hè dành cho sinh viên Công Giáo và các chuyên gia trẻ trên khắp Trung và Tây Âu.
Tôi khá am hiểu về thế hệ Công Giáo châu Âu đang lên. Và tôi có thể nói với các bạn: Ở đâu có sự sống, ở đâu có những nhóm thanh niên Công Giáo năng động và nhiệt huyết – thì hầu hết họ đều gắn bó với Công Giáo Mỹ đương thời.
Một ví dụ điển hình: Gần đây tôi đã giảng một khóa học về lịch sử Công Giáo Slovakia hiện đại. Cuối cùng, khi đến phần đánh giá những anh hùng và kẻ phản diện trong lịch sử đó, cả lớp đều nhất trí đánh giá các nhân vật từ thế kỷ 20. Nhưng khi chúng ta nói về hiện tại, quan điểm lại rất khác nhau. Tóm lại, điều duy nhất mà cả lớp có thể đồng ý là hiện nay có rất nhiều hỗn loạn ở Slovakia, và thực tế là trên khắp châu Âu, về việc làm thế nào để chuyển hóa đức tin Công Giáo của một người thành một tầm nhìn mạch lạc về sự tham gia vào đời sống công cộng hoặc chính trị. Không có ai để noi theo.
Nhưng một người tham gia đã giơ tay và nói: “Chà, điều duy nhất tôi muốn khuyên mọi người nên làm để vượt qua sự hỗn loạn này là nghe podcast của Mỹ ‘Pints with Aquinas’, với sự tham gia của Cha Gregory Pine OP và Matt Fradd.”
Tôi thường xuyên thấy điều này ở khắp mọi nơi tôi đến trên khắp châu Âu trong giới trẻ thế hệ Thiên Niên Kỷ và Thế hệ Z: Việc trở lại đạo được thúc đẩy bởi việc nghe các bài giảng của Đức Giám Mục Barron; hoặc những trải nghiệm biến đổi từ các chương trình Sách Vĩ đại được truyền cảm hứng từ sự phục hưng của nền giáo dục cổ điển ở Hoa Kỳ; các cặp đôi sắp cưới chuẩn bị cho ngày cưới bằng cách đọc Christopher West, Jason Evert hoặc các tác phẩm của von Hildebrands; (những nhóm nam giới tham gia chương trình tâm linh Mùa Chay Exodus 90 trong năm thứ ba hoặc thứ tư liên tiếp), và ngày càng nhiều, ở khắp mọi nơi, người đăng ký ứng dụng cầu nguyện Công Giáo phổ biến nhất và thuần túy nhất thế giới, Hallow.
Trong giới nhân viên Công Giáo và các chuyên gia hoạch định chính sách ở Brussels và cấp quốc gia, thật khó để tránh khỏi các cựu sinh viên của Học viện Arete, chương trình đào tạo quốc tế hàng đầu của Liên minh Bảo vệ Tự do, tất nhiên, là một nỗ lực chung của các Kitô hữu thuộc nhiều giáo phái khác nhau, nhưng đã đạt được vị thế của mình nhờ sự lãnh đạo lâu dài của Giám đốc điều hành sáng lập Alan Sears, một người Mỹ trở lại Công Giáo.
Phong trào Công Giáo Mỹ này đặc biệt bùng nổ kể từ đại dịch. Nhiều tổ chức Công Giáo Mỹ đã chuyển các hoạt động của mình lên mạng. Tôi nhớ lần đầu tiên xem các tác phẩm của Viện Thomistic do các tu sĩ Dòng Đa Minh ở Washington D.C. thực hiện vào khoảng Lễ Phục Sinh năm 2021, khi mà ở nhiều quốc gia, trong đó có Slovakia, các nhà thờ, thật đáng buồn, đã phải đóng cửa ngay cả trong Tuần Thánh.
Có nhiều yếu tố thúc đẩy ảnh hưởng của tư tưởng Công Giáo Mỹ ở những nơi như Slovakia và trên toàn thế giới: Kỹ thuật mới, tâm hồn hướng ngoại của người Mỹ, văn hóa bác ái, cùng nhiều yếu tố khác. Nhưng về bản chất, lý do chính là thần học.
Công Giáo Mỹ mang đậm tính Tin Lành, không giống như thần học Tin Lành, mà là sự đón nhận trực quan và sáng tạo sâu sắc lời kêu gọi của Tin Mừng về việc ra đi và làm tất cả các quốc gia trở thành môn đệ. Tôi lần đầu tiên bắt gặp thuật ngữ Công Giáo Tin Lành trong các tác phẩm của George Weigel. Lời kêu gọi Tân Phúc Âm hóa của Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II đã được đón nhận nghiêm túc hơn ở Hoa Kỳ so với bất cứ quốc gia nào khác.
Tuy nhiên, tôi nghĩ rằng định hướng Tin Lành sâu sắc này của Công Giáo Mỹ đã có từ trước vị giáo hoàng vĩ đại đó. Nếu Đức Giám Mục Robert Barron hiện là người đứng đầu các lực lượng Công Giáo Tin Lành đang cố gắng chinh phục không gian mạng, thì chiến lược lớn có lẽ đã được theo đuổi đầu tiên bởi Tổng Giám mục Fulton Sheen, người đã qua đời năm 1979.
Điều này đưa tôi trở lại năm 2026, khi, như đã được công bố gần đây, vị mục tử Công Giáo vĩ đại của Mỹ này sẽ được phong chân phước. Đó là ngày trọng đại thứ ba trong lịch Công Giáo Mỹ năm nay. Vậy, chúng ta nên hiểu tất cả những điều này như thế nào trong bối cảnh điều mà tôi gọi là thời khắc của Giáo Hội Công Giáo Mỹ?
* Thứ nhất, nhân kỷ niệm ngày bầu chọn giáo hoàng, chúng ta hãy hy vọng rằng Đức Thánh Cha sẽ quyết định dựa nhiều hơn và khuếch đại những thành quả thiêng liêng tốt đẹp đang đến từ quê hương của ngài ngày nay.
*Thứ hai, nhân kỷ niệm Tuyên ngôn Độc lập, chúng ta hãy tạ ơn về cuộc thử nghiệm của nước Mỹ trong việc thiết lập nền tự do có trật tự và cầu nguyện cho Giáo hội tại Hoa Kỳ có thể duy trì cuộc thử nghiệm đó và vai trò nổi bật của Giáo hội trên trường quốc tế trong thời đại đa cực hiện nay.
*Và cuối cùng, khi Fulton Sheen gia nhập hàng ngũ các vị Chân phước và thánh nhân, chúng ta hãy tạ ơn về tất cả những hoa trái thiêng liêng đến từ Giáo Hội Công Giáo Hoa Kỳ ngày nay.
Và chúng ta hãy cầu nguyện cho Giáo hội tiếp tục phát triển.