Vụ kiện cáo buộc điều gì? Và tranh cãi xung quanh Đồng Xu Thánh Phê-rô là gì?

Michelle La Rosa,trong bản tin ngày 29 tháng 5 năm 2026 của tờ The Pillar, cho biết: Tòa án Tối cao Hoa Kỳ hôm thứ Ba tuyên bố sẽ không xem xét đơn kiến nghị từ Hội đồng Giám mục Công Giáo Hoa Kỳ, yêu cầu bác bỏ vụ kiện cáo buộc gian lận liên quan đến việc Hội đồng quảng bá quỹ Đồng Xu Thánh Phê-rô.

Vụ kiện kéo dài từ năm 2020, sau các báo cáo truyền thông cho thấy quỹ này, vốn được nhiều người cho là chủ yếu để hỗ trợ người nghèo và người cần giúp đỡ trên toàn thế giới, thực chất đã được sử dụng để tài trợ cho việc quản lý của Vatican.

Vụ kiện cáo buộc điều gì? Và tranh cãi xung quanh Đồng Xu Thánh Phê-rô là gì? Tờ The Pillar giải thích như sau:

Trọng tâm của vụ kiện là Quỹ Đồng Xu Thánh Phê-rô, một khoản quyên góp hàng năm được thực hiện nhằm hỗ trợ các hoạt động cứu trợ toàn cầu của Giáo hội.

Một phần tiền quyên góp từ Quỹ Đồng Xu Thánh Phê-rô đã được sử dụng để hỗ trợ chi phí hành chính trong Giáo triều Rô-ma trong nhiều thập niên.

Khoản quyên góp này trở nên dính líu đến tai tiếng khi các phương tiện truyền thông năm 2019 đưa tin rằng chỉ có 10% số tiền được phân bổ cho từ thiện, và cáo buộc rằng quỹ Đồng Xu Thánh Phê-rô đã được sử dụng liên quan đến khoản đầu tư bất động sản gây tranh cãi của Vatican tại London — mặc dù báo cáo từ The Pillar cho thấy điều này không đúng sự thật, và các cáo buộc về mối liên hệ trực tiếp giữa quỹ này và vụ tai tiếng bất động sản London đã bị các công tố viên Vatican bác bỏ vào năm 2023.

Năm 2020, một vụ kiện tập thể đã được đệ trình chống lại Hội đồng Giám mục Hoa Kỳ (USCCB), cáo buộc rằng hội nghị này đã quảng bá khoản quyên góp như một phương tiện giúp đỡ những người nghèo khổ trên khắp thế giới, trong khi phần lớn số tiền – hàng trăm triệu đô la – thực chất đã được Phủ Quốc vụ khanh Vatican chuyển vào các quỹ đầu tư đáng ngờ hoặc được sử dụng “để bù đắp những lỗ hổng trong ngân sách hành chính của Vatican”.

Vụ kiện cáo buộc hội nghị gian lận, làm giàu bất chính và vi phạm nghĩa vụ ủy thác.

Nguyên đơn David O’Connell, một người Công Giáo ở Rhode Island, đã quyên góp cho Quỹ Đồng Xu Thánh Phê-rô vào năm 2018.

Ông cho biết ông đã làm như vậy sau khi Hội đồng Giám mục Hoa Kỳ (USCCB) đưa ra thông điệp gây hiểu lầm, ngụ ý rằng các khoản quyên góp sẽ được sử dụng để giúp đỡ người nghèo và những người bị ảnh hưởng bởi chiến tranh, thiên tai và dịch bệnh.

O’Connell nói rằng Hội đồng Giám mục Hoa Kỳ đã “che giấu sự khác biệt này trong việc quảng bá, giám sát và quản lý” việc quyên góp cho Quỹ Peter’s Pence.

Ông nói rằng Hội đồng Giám mục Hoa Kỳ “biết hoặc lẽ ra phải biết” kết quả có thể xảy ra về cách số tiền đó sẽ được sử dụng.

Các luật sư của ông đang tìm kiếm các tài liệu bao gồm các tài liệu quảng cáo do Hội đồng Giám mục Hoa Kỳ tạo ra, danh sách người quyên góp và các thông tin liên lạc giữa Hội đồng Giám mục Hoa Kỳ và các quan chức Vatican.

Lập luận của Hội đồng Giám mục Hoa Kỳ là gì?

Hội đồng Giám mục Hoa Kỳ được đại diện trong vụ kiện bởi công ty luật về tự do tôn giáo Becket.

Trong các tài liệu tòa án, Becket lập luận rằng hội nghị “không thu thập khoản đóng góp [Đồng Xu Thánh Phê-rô] và theo luật giáo hội, không thể kiểm soát cách sử dụng khoản đóng góp đó.”

Họ nói rằng số tiền thu được thông qua khoản đóng góp Đồng Xu Thánh Phê-rô được trao trực tiếp cho sứ thần Tòa Thánh và sau đó được chuyển đến Tòa Thánh.

“Hội đồng Giám mục Hoa Kỳ cung cấp tài liệu quảng cáo cho các giáo phận mà họ có thể lựa chọn sử dụng theo ý mình, nhưng Hội đồng Giám mục Hoa Kỳ không giám sát, thu thập hoặc phân phối khoản đóng góp này. Và theo luật giáo hội, Hội đồng Giám mục Hoa Kỳ không kiểm soát cách các giáo phận lựa chọn nói về khoản đóng góp Đồng Xu Thánh Phê-rô,” họ nói.

Ngoài ra, Becket cho rằng vụ kiện nên bị bác bỏ, vì Tu chính án thứ nhất cấm sự can thiệp của nhà nước vào các vấn đề quản trị của Giáo hội.

Ngay cả việc tiếp tục vụ kiện tại tòa án cũng sẽ là một sự vi phạm nghiêm trọng quyền Tu chính án thứ nhất của Hội đồng Giám mục Hoa Kỳ, Becket nói, vì tính chất xâm phạm của các tài liệu và hồ sơ mà nguyên đơn đang tìm cách tiếp cận cho phiên tòa.

Tòa án đã phán quyết như thế nào?

Hội đồng Giám mục Hoa Kỳ đã yêu cầu bác bỏ vụ kiện vì cho rằng nó không phù hợp với Tu chính án thứ nhất của Hiến pháp Hoa Kỳ.

Tuy nhiên, Tòa án Quận đã bác bỏ yêu cầu của Hội đồng Giám mục Hoa Kỳ vào tháng 11 năm 2023, cho rằng vụ kiện không liên quan đến giáo lý, quản trị hoặc hoạt động tôn giáo.

Hội đồng Giám mục Hoa Kỳ đã kháng cáo phán quyết của tòa án quận, nhưng Tòa án Phúc thẩm Hoa Kỳ khu vực D.C. một lần nữa bác bỏ yêu cầu bác bỏ vụ kiện. Tòa án phúc thẩm cho rằng nguyên tắc tự chủ của giáo hội có thể được sử dụng làm biện pháp bào chữa trong trường hợp bị kiện, nhưng không cung cấp quyền miễn trừ khỏi các vụ kiện.

“Các tòa án có thể xét xử các tranh chấp thế tục liên quan đến các tổ chức tôn giáo khi việc giải quyết vụ án không yêu cầu điều tra các tranh chấp về giáo lý,” tòa án phúc thẩm cho biết trong phán quyết tháng 4 năm 2025.

“Học thuyết tự chủ của giáo hội bảo vệ chống lại sự can thiệp của tòa án vào các vấn đề giáo hội; nó không cung cấp cho các tổ chức tôn giáo quyền miễn trừ hoàn toàn khỏi các vụ kiện, điều tra hoặc xét xử,” tòa án nói thêm.

Hội đồng Giám mục Hoa Kỳ cũng kháng cáo phán quyết đó, yêu cầu Tòa án Tối cao xem xét liệu vụ kiện có được phép tiếp tục hay không. Tòa án quyết định không làm như vậy trong tuần này là diễn biến mới nhất trong vụ kiện.

Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo?

Các phán quyết gần đây đã đề cập đến việc liệu vụ kiện có nên bị bác bỏ hay không. Chúng chưa đề cập đến các cáo buộc được nêu ra trong chính vụ kiện – cụ thể là, Hội đồng Giám mục Hoa Kỳ đã phạm tội gian lận, làm giàu bất chính và vi phạm nghĩa vụ ủy thác thông qua các thông tin liên lạc của mình liên quan đến việc quyên góp Đồng Xu Thánh Phê-rô.

Vì Tòa án Tối cao đã từ chối xem xét vụ án vào thời điểm này, nên phán quyết của tòa phúc thẩm vẫn giữ nguyên. Điều đó có nghĩa là vụ kiện sẽ được đưa trở lại tòa án cấp dưới, nơi sẽ xem xét nội dung vụ án.