Đức Giáo Hoàng Leo XIV đã sửa đổi luật giáo hội để trao cho các thượng hội đồng giám mục Đông phương quyền bãi nhiệm một thượng phụ trong trường hợp vi phạm sự hiệp thông cách nghiêm trọng, không thể khắc phục được.
Cyriac Zeller, trong mục Vatican Insight của I.Media ngày 1 tháng 9, 2026, tường trình rằng: Trong một sắc lệnh tự ban hành được công bố bằng tiếng Latinh và tiếng Ý vào ngày 29 tháng 8 năm 2026, Đức Giáo Hoàng Leo XIV đã trao cho các thượng hội đồng giám mục Đông phương quyền bãi nhiệm các thượng phụ của họ trong trường hợp vi phạm nghiêm trọng sự hiệp thông. Văn bản pháp luật này củng cố quyền lực của các hội đồng giám mục này trong các Giáo Hội Công Giáo Đông phương.
Nhận thấy một khoảng trống pháp lý trong Bộ luật Giáo luật của các Giáo hội Đông phương, điều chỉnh hoạt động của họ, Đức Giáo Hoàng Leo XIV cho rằng “cần thiết phải thiết lập một thủ tục có trật tự để bãi nhiệm một thượng phụ khỏi chức vụ của ngài bởi thượng hội đồng giám mục”. Trong các Giáo hội này, thượng hội đồng giám mục cùng nhau bầu ra người đứng đầu, tức là thượng phụ.
Khôi phục sự hiệp thông Giáo hội
“Thượng hội đồng giám mục là nơi khởi nguồn của việc bầu chọn thượng phụ,” Đức Giáo Hoàng Leo XIV nhận xét trong văn bản. Do đó, ngài lưu ý rằng “một cơ hội xuất hiện để công nhận và mở rộng quyền hạn của nó.” Tuy nhiên, nếu “sự hòa hợp Giáo hội cụ thể bị tổn hại nghiêm trọng,” thì nó phải được “khôi phục trong bối cảnh hiệp thông giám mục,” Đức Thánh Cha giải thích.
“Trên thực tế, thượng phụ không thể được coi là độc lập” với thượng hội đồng giám mục, ngài nói. Theo luật Công Giáo Đông phương, thượng hội đồng giám mục có quyền lập pháp và tư pháp, trong khi thượng phụ nắm giữ quyền hành pháp. Sau khi được bầu, thượng phụ vẫn là thành viên của thượng hội đồng giám mục, và “tiếng nói của ngài có trọng lượng ngang bằng với những người khác,” một nguồn tin từ Vatican mà I.MEDIA tham khảo cho biết. “Tuy nhiên, trong lịch sử đã từng xảy ra trường hợp những tranh chấp quan trọng dẫn đến sự tê liệt của toàn bộ Giáo hội,” nguồn tin này nói thêm.
Trả lời về hành động của mình
Nếu mối quan hệ giữa thượng hội đồng và thượng phụ “bị tổn hại không thể cứu vãn”, thì cần phải “khắc phục” nó, Đức Giáo Hoàng Leo XIV giải thích trong sắc lệnh tự ban hành. Vì lý do này, thượng hội đồng giám mục “phải có khả năng thực thi thẩm quyền giáo luật cho phép yêu cầu thượng phụ trả lời về hành động của mình”, ngài viết.
Cụ thể, Đức Giáo Hoàng Leo XIV đã sửa đổi các điều 106 và 126 của Bộ Giáo luật các Giáo hội Đông phương để cho phép giám mục cao cấp nhất được thụ phong giám mục triệu tập thượng hội đồng trong trường hợp “vi phạm sự hiệp thông cách nghiêm trọng và không thể cứu vãn” do thượng phụ gây ra. Hội đồng này sau đó có thể yêu cầu ngài “từ chức”.
“Đức Giáo Hoàng ở đây nói về những trường hợp ngoại lệ và đặc biệt nghiêm trọng”, một chuyên gia về các Giáo hội Đông phương được I.MEDIA tham khảo ý kiến nhận xét.
Bỏ trống tòa thượng phụ
Nếu thượng phụ từ chối từ chức, việc bãi nhiệm ngài sẽ được đưa ra bỏ phiếu. Nếu ít nhất hai phần ba số thành viên bỏ phiếu của thượng hội đồng tán thành việc ngài từ chức, Đức Giáo Hoàng phải được thông báo “càng sớm càng tốt”. Khi đó, Đức Thánh Cha sẽ thực hiện “quyền phê chuẩn việc bãi nhiệm, điều này khiến tòa Thượng phụ bị bỏ trống”.
Cho đến nay, trong trường hợp xảy ra tranh chấp nghiêm trọng giữa các giám mục và Thượng phụ, một số Giáo hội Đông phương có thể rơi vào bế tắc. Do đó, họ đã tìm đến Bộ Giáo hội Đông phương hoặc chính Đức Giáo Hoàng.
Một nguồn tin từ Vatican giải thích: “Nếu không tìm được giải pháp, một thượng hội đồng đặc biệt do Đức Giáo Hoàng hoặc một trong những đại diện của ngài chủ trì đã được tổ chức tại Rome để tìm cách giải quyết xung đột giữa Thượng phụ và thượng hội đồng các giám mục”.
Theo thông tin của chúng tôi, ít nhất hai thượng hội đồng như vậy đã diễn ra vào năm ngoái. “Sau đó, Đức Giáo Hoàng hẳn đã nhận thấy có điều gì đó còn thiếu sót trong luật lệ,” nguồn tin nhận xét, dự đoán rằng “các thông báo liên quan đến sắc lệnh này” có thể sớm được đưa ra tại một số Giáo hội Đông phương.