Thưa Tổng thống,

Thưa Đức Hồng Y,

Kính thưa các vị lãnh đạo dân sự và tôn giáo đáng kính,

Kính thưa quý vị,

Tôi rất vui mừng được có mặt tại thành phố lịch sử này, một ngã tư quan trọng ở trung tâm lục địa, cho cuộc gặp gỡ mang tên "Trở Về Các Căn Cội Của Âu Châu Vì Hòa Bình Và Hiệp Nhất". Tôi xin cảm ơn những lời tốt đẹp mà các bạn vừa dành cho tôi.

Tên gọi của cuộc gặp gỡ này chắc chắn được lấy cảm hứng từ nhân vật đáng kính Robert Schuman, người mà chúng ta muốn vinh danh một cách đặc biệt hôm nay tại Trung tâm mang tên ông, và đặc biệt là ở Moselle, nơi ông đã sống nhiều năm, nơi ông được an táng và nơi ông đại diện trong nhiều năm tại Quốc hội. Chính từ vùng đất này, với tất cả những thử thách và gian truân trong thế kỷ XIX và XX, mà ông đã tìm thấy nguồn cảm hứng để góp phần định hình Âu Châu ngày nay và mai sau thông qua Tuyên ngôn nổi tiếng ngày 9 tháng 5 năm 1950. Văn bản này đánh dấu cả điểm khởi đầu và đỉnh cao của sự cống hiến trọn đời của ông cho sự hòa giải và thống nhất lục địa Âu Châu.

Hôm nay, tôi muốn chúng ta cùng thực hiện một cuộc hành trình tưởng tượng bắt đầu từ cội nguồn của Âu Châu, xuyên suốt hiện tại và hướng tới tương lai. Chúng ta có thể tự hỏi: Robert Schuman đã được lịch sử của vùng đất này, nơi ông là một người con, định hình như thế nào, và ông đã đóng vai trò quan trọng ra sao trong việc định hình Âu Châu hiện đại, đến mức được coi là một trong những người cha sáng lập?

Việc định nghĩa Âu Châu luôn khó khăn, dù là hiện tại hay quá khứ. Âu Châu dần dần hình thành bản sắc riêng qua các thời kỳ lịch sử của nền văn minh Hy Lạp hóa, Đế chế Rôma và sau đó là sự lan rộng của Kitô giáo, tích hợp dần các nền văn hóa mới, bao gồm cả văn hóa Đức và Slav, từ đó mở rộng ra bao trùm những vùng lãnh thổ ngày càng rộng lớn hơn.

Do đó, Âu Châu phải được hiểu như một thực thể văn hóa và lịch sử trước khi là một thực thể địa lý. Trải qua nhiều thế kỷ, hình dạng và định nghĩa của nó đã thay đổi, trải qua các thời kỳ tăng trưởng, khủng hoảng sâu sắc và những khởi đầu mới. Tuy nhiên, một hằng số có thể được nhận thấy trong suốt lịch sử lâu dài và đầy biến động của nó, đó là Âu Châu đã hưng thịnh và tiến bộ khi nó có thể kế thừa những khía cạnh tốt đẹp nhất từ quá khứ và tái tạo chúng theo những cách thức mới mẻ và sáng tạo thông qua các cuộc gặp gỡ với những nền văn minh khác. Thật vậy, nền văn minh Âu Châu cũng là kết quả của những cuộc gặp gỡ kéo dài hàng thế kỷ, mặc dù những cuộc gặp gỡ này không phải lúc nào cũng dễ dàng. Chúng ta chỉ cần nghĩ đến sự hiện diện của văn hóa Ả Rập ở bán đảo Iberia, hoặc sự bành trướng của "lục địa cũ" vào "thế giới mới", điều đã tạo ra - đôi khi đầy khó khăn - những sự hội nhập mới trên lục địa Mỹ Châu.

Tuy nhiên, để hiểu được lịch sử lâu dài này, chúng ta không thể bỏ qua một người cha sáng lập khác của Âu Châu: Thánh Bênêđíctô, người được Thánh Phaolô Đệ Lục tuyên bố là vị thánh bảo trợ vào năm 1964, khi mô tả ngài là " sứ giả hòa bình, người kiến tạo sự thống nhất, người thầy của nền văn minh." [1] Chăm sóc người nghèo, người bệnh và người già; giáo dục trẻ em và các trường đại học; bệnh viện và y học; kiến trúc và kỹ thuật; sự phát triển của khoa học; luật pháp và tổ chức các thành phố và quốc gia - rất nhiều điều ở Âu Châu bắt nguồn từ ảnh hưởng sâu sắc của Thánh Bênêđíctô và các tu sĩ của ngài! Nếu không có truyền thống tu viện này, nền văn minh Âu Châu như chúng ta biết sẽ không tồn tại. Ở Metz, một phần nhờ vào công việc của Thánh Chrodegang, người ta có thể cảm nhận được tinh thần Bênêđíctô về tình huynh đệ, sự hiệp thông và chia sẻ. Chính từ đây mà thánh ca Gregorian lan rộng khắp các vùng lãnh thổ Carolingian, mang lại sự hài hòa và vẻ đẹp cho toàn lục địa.

Do đó, chúng ta không thể nói về Âu Châu mà không nhắc đến Kitô giáo. Robert Schuman đã hiểu điều này khi ông viết: "Kitô giáo dạy về sự bình đẳng của tất cả mọi người về bản chất, là con cái của cùng một Thiên Chúa, được cứu chuộc bởi cùng một Chúa Kitô, không phân biệt chủng tộc, màu da, giai cấp hay nghề nghiệp. Kitô Giáo dạy về phẩm giá của lao động và nghĩa vụ của tất cả mọi người phải thực hiện nó. Nó công nhận tính ưu việt của những giá trị nội tại duy nhất làm cho con người trở nên cao quý. Luật phổ quát về tình yêu thương và lòng bác ái đã biến mọi người thành người láng giềng của chúng ta, và chính trên cơ sở này mà các mối quan hệ xã hội trong thế giới Kitô giáo đã được xây dựng kể từ đó." [2]

Một người cha sáng lập khác của Âu Châu hiện đại là Alcide De Gasperi, người đã bày tỏ cùng một ý tưởng, nhấn mạnh rằng "di sản chung của Âu Châu" [3] là "quan điểm đạo đức chung đề cao con người và trách nhiệm của họ, với tinh thần huynh đệ đâm rễ sâu trong Tin Mừng của Chúa Kitô, sự tôn trọng luật pháp được thừa hưởng từ người xưa, tình yêu cái đẹp được trau chuốt qua nhiều thế kỷ và cam kết với sự thật và công lý được mài giũa bởi hàng ngàn năm kinh nghiệm." [4]

Bên cạnh tiêu chuẩn tôn giáo thuần túy, [5] việc nhận ra món nợ của Âu Châu đối với Kitô giáo giúp chúng ta hiểu rõ hơn rằng sự cởi mở với siêu việt luôn là một phần cấu thành của con người và là nguồn sống của nền văn minh.

Về vấn đề này, Điều 17 của Hiệp ước về Chức năng của Liên minh Âu Châu có tầm quan trọng rất lớn. Điều khoản này kêu gọi "một cuộc đối thoại cởi mở, minh bạch và thường xuyên với… các Giáo hội", và "tôn trọng và không làm phương hại đến vị thế" mà các Giáo hội được hưởng tại các quốc gia thành viên. Nguyên tắc thế tục (laïcité) chi phối đời sống của các quốc gia không chỉ đơn thuần hàm ý tính chất phi tôn giáo của các thể chế dân sự; nó còn giả định sự hợp tác thực sự giữa tất cả các bên, cũng như sự tôn trọng của chính quyền quốc gia và Âu Châu đối với quyền tự chủ của các Giáo hội và việc thúc đẩy quyền tự do tổ chức, ngôn luận và thờ phượng của họ.

Điều này đòi hỏi phải quay trở lại nguồn gốc của các giá trị làm nền tảng cho xã hội dân sự, cụ thể là "các giá trị phổ quát về các quyền bất khả xâm phạm và không thể chuyển nhượng của con người, tự do, dân chủ, bình đẳng và pháp quyền" (Hiệp ước về Liên minh Âu Châu, Lời mở đầu).

Trong bối cảnh đa văn hóa ngày nay, việc khẳng định tính phổ quát của những giá trị này, vốn rất cần thiết cho sự tồn tại của chúng, đòi hỏi cả việc khám phá lại cội nguồn của Âu Châu và sự cởi mở đối thoại với những người khác. Đây là một nhu cầu xã hội và chính trị nếu chúng ta muốn khám phá lại vị trí trung tâm của con người và mang lại ý nghĩa thực sự cho những từ ngữ như tự do, dân chủ, hòa bình và thống nhất. Vì lý do này, lời mời của Đức Giáo Hoàng Phanxicô vẫn có giá trị, đó là đánh giá cao sự phức tạp của thực tại Âu Châu trong tất cả sự phong phú của truyền thống và cảm xúc của nó, đồng thời "phấn đấu tạo ra một sự hài hòa mang tính xây dựng, một sự hài hòa không có… tham vọng quyền lực." [6]

Phong trào kép này — quay trở lại cội nguồn của chúng ta và sau đó tham gia vào đối thoại — cũng có thể giúp chúng ta khôi phục lại sự cân bằng thích hợp giữa các quyền với nhau và giữa quyền và nghĩa vụ. Như Đức Giáo Hoàng Phanxicô luôn nhắc nhở chúng ta, "Khái niệm nghĩa vụ thiết yếu và bổ sung cho nhau dường như không còn được liên kết với khái niệm quyền như vậy nữa. Kết quả là, các quyền của cá nhân được duy trì mà không quan tâm đến thực tế rằng mỗi con người là một phần của bối cảnh xã hội trong đó các quyền và nghĩa vụ của họ gắn liền với những người khác và với lợi ích chung của chính xã hội." [7]

Âu Châu đương đại đang bước vào một giai đoạn mới trong lịch sử lâu dài của những cuộc gặp gỡ, với sự xuất hiện của rất nhiều người nam nữ chạy trốn chiến tranh và đàn áp hoặc tìm kiếm một cuộc sống tốt đẹp hơn, thoát khỏi nghèo đói và khó khăn.

Như tôi đã nói trong chuyến thăm gần đây tới quần đảo Canary ở Tây Ban Nha, "Phẩm giá con người đòi hỏi những con đường hợp pháp và an toàn, giải cứu và hỗ trợ, sự hợp tác thực sự chống lại bọn buôn người, bảo vệ hiệu quả cho các nạn nhân, các quy trình tiếp nhận và hội nhập nghiêm chỉnh, và các chính sách cho phép mỗi người được sống một cách đàng hoàng trên chính quê hương mình" (Bài phát biểu trước các tổ chức làm việc với người di cư).

Tuy nhiên, chỉ riêng điều này thôi là chưa đủ. Chào đón một người có nghĩa là hòa nhập họ như thể họ là thành viên trong gia đình mình, tạo cơ hội cho họ phát triển tài năng, khả năng và cảm xúc, đồng thời tham gia vào đời sống gia đình. Chúng ta phải nắm bắt ý nghĩa lịch sử của những gì đang diễn ra, đó là cuộc gặp gỡ chưa từng có giữa các dân tộc và nền văn hóa, kêu gọi chúng ta khám phá lại cội nguồn của mình theo những cách thức mới mẻ và sáng tạo, đồng thời lắng nghe cẩn thận ý kiến của người khác. Tính chất phổ quát của các giá trị nền tảng của Âu Châu bảo đảm với chúng ta rằng cuộc đối thoại này là khả thi và có thể tạo nền tảng vững chắc cho xã hội của chúng ta, cho phép chúng ta làm việc hiệu quả hơn vì hòa bình và một thế giới hòa giải.

Chính tầm nhìn sáng suốt này đã truyền cảm hứng cho những người như Schuman vượt qua sự đối lập giữa các bản sắc văn hóa và thiết lập các thể chế Âu Châu sau thảm kịch khủng khiếp của Chiến tranh thế giới thứ hai, đã từng cho thấy mức độ tàn ác mà con người có khả năng gây ra khi họ tin rằng không gì có thể cản trở việc họ thực thi quyền lực.

Robert Schuman, người sống trong thời kỳ biên giới liên tục thay đổi, đã góp phần đặt nền móng cho một Âu Châu nhận thức được sự cần thiết cấp bách phải phá bỏ những bức tường chia cắt mình. Sự giáo dục theo Kitô Giáo đã dạy ông giá trị của sự bình đẳng, không phân biệt chủng tộc hay giai cấp, và phẩm giá của lao động. Sự kế thừa các chủ quyền quốc gia khác nhau đã dạy ông tầm quan trọng của luật pháp quốc tế và giá trị của việc giữ lời hứa. Lớn lên trong một môi trường mà lòng kiêu hãnh và tinh thần trả thù dường như chiếm ưu thế, Schuman đã cống hiến hết mình cho hòa bình và tình hữu nghị giữa các dân tộc, những người sau thời gian dài xung đột, cuối cùng đã nhận ra sự cần thiết của nhau.

Như thế, Robert Schuman có thể dạy gì cho Âu Châu và thế giới ngày nay? Trước hết, một khát vọng sâu sắc về hòa bình. Ngày nay, thật đáng buồn, chiến tranh đã quay trở lại, ngay cả ở Âu Châu: một "cuộc tàn sát vô nghĩa" mới, [8] cướp đi vô số sinh mạng dân thường mỗi ngày. Và ngày nay, cũng như năm 1950, những lời trong Tuyên bố Schuman vẫn còn phù hợp: "Một Âu Châu được tổ chức và hồi sinh có thể đóng góp cho nền văn minh điều không thể thiếu để duy trì các mối quan hệ hòa bình như vậy." [9] Chúng ta cần cam kết đối thoại kiên nhẫn, thể hiện lòng can đảm trong đàm phán và sẵn sàng từ bỏ một số lập trường vì lợi ích lớn hơn của hòa bình.

Tất nhiên, việc tìm kiếm hòa bình ở Âu Châu, cũng như trên toàn thế giới, không được nhầm lẫn với một hình thức chủ nghĩa hòa bình ngây thơ. Ngược lại, những lời của Schuman lại càng phù hợp hơn bao giờ hết: "Hòa bình thế giới không thể được bảo vệ nếu không có những nỗ lực mang tính xây dựng tương xứng với những mối nguy hiểm đe dọa nó." [10] Tuy nhiên, chúng ta cũng phải đề phòng ảo tưởng rằng tái vũ trang là câu trả lời. "Không phải ngẫu nhiên mà nhiều nhà lãnh đạo chính phủ lại liên tục kêu gọi tăng chi tiêu quân sự, và những lựa chọn tiếp theo đó, được coi là phản ứng chính đáng đối với các mối đe dọa từ bên ngoài" (Thông điệp nhân Ngày Hòa bình Thế giới lần thứ 59, ngày 1 Tháng Giêng năm 2026). Thúc đẩy hòa bình là một nhiệm vụ tích cực. Ngày nay, chúng ta phải tự hỏi liệu chúng ta có thực sự đang thực hiện "những nỗ lực sáng tạo" để thúc đẩy hòa bình thế giới hay không, hay chúng ta chỉ đơn giản là đang tìm cách "ngăn chặn làn sóng chiến tranh" và chuẩn bị tốt hơn cho những cuộc chiến mà chúng ta cho rằng vẫn còn sắp xảy ra.

Theo Schuman, Âu Châu là một lục địa nơi đối thoại được ưu tiên hơn xung đột vũ trang và nơi các nguồn lực được chia sẻ để "bất kỳ cuộc chiến nào… không chỉ trở nên không thể tưởng tượng được mà còn bất khả thi về mặt vật chất." [11]

Schuman hiểu Âu Châu được xây dựng trên nền tảng tôn trọng luật pháp quốc tế, khác với luật pháp quốc gia, luật pháp quốc tế không thể được một quốc gia thi hành bằng vũ lực, mà dựa trên nguyên tắc được công nhận rộng rãi trên toàn thế giới là "pacta sunt servanda" (các thỏa ước phải được tuân thủ). Nguyên tắc này được bảo vệ bởi khuôn khổ pháp lý đặc thù của khu vực này, đồng thời cũng điều chỉnh mối quan hệ giữa Nhà nước và Giáo Hội Công Giáo trên cơ sở Hiệp ước năm 1801 giữa Tòa thánh và Pháp, hiệp ước này vẫn còn hiệu lực cho đến ngày nay.

Luật quốc tế và chủ nghĩa đa phương nhấn mạnh sự bình đẳng thực sự giữa các quốc gia trong quan hệ và là liều thuốc giải độc tốt nhất cho khát vọng thống trị, vốn là gốc rễ của mọi xung đột. Ngày nay, quan hệ giữa các cá nhân và quốc gia ngày càng trở nên thiếu văn minh. Giá trị của việc giữ lời hứa bị xem nhẹ; thay vào đó, người ta khoe khoang về những lời nói dối và sự lừa bịp. Âu Châu có thể giúp phá vỡ vòng luẩn quẩn này thông qua sự tôn trọng lẫn nhau mà Âu Châu đã học được cách vun đắp và gìn giữ. Trong tám mươi năm qua, Âu Châu đã chứng minh một cách đầy đủ rằng có thể diễn đạt những quan điểm, yêu sách và lợi ích khác nhau thông qua sự gặp gỡ hơn là xung đột.

Schuman nhắc nhở chúng ta rằng chúng ta phải luôn thực tế và can đảm: "Âu Châu sẽ không được tạo ra ngay lập tức, cũng không theo một kế hoạch xây dựng tổng thể duy nhất. Nó sẽ được xây dựng bằng những thành tựu cụ thể, tạo ra sự phụ thuộc trên thực tế." [12] Chúng ta không bao giờ được mất niềm tin vào khả năng tiến lên phía trước của mình, ngay cả khi những bước chúng ta thực hiện nhỏ và gần như không được chú ý. Mong muốn hiện đại "có tất cả mọi thứ, và ngay lập tức" không phù hợp với lịch sử và văn hóa Âu Châu, thay vào đó dạy chúng ta giá trị của thời gian và sự kiên nhẫn. Chính thông qua những bước nhỏ mà chúng ta có thể hiện thực hóa tình đoàn kết cụ thể này, để không ai cảm thấy bị bỏ rơi hoặc bị lãng quên.

Khi tôi chia sẻ những suy nghĩ này với các bạn, trên hết tôi đang nghĩ đến những người trẻ tuổi, những người được kêu gọi xây dựng Âu Châu của ngày hôm nay và ngày mai. Schuman đã bày tỏ hy vọng này: "Mong rằng ý tưởng về một Âu Châu hòa giải, thống nhất và mạnh mẽ này sẽ trở thành khẩu hiệu của các thế hệ trẻ, những người khao khát phục vụ một nhân loại cuối cùng đã được giải thoát khỏi hận thù và sợ hãi, một nhân loại mà sau quá nhiều chia rẽ, đang học lại về tình huynh đệ Kitô giáo." [13]

Tôi muốn nhắn nhủ với các bạn trẻ: hãy can đảm gánh vác trách nhiệm thúc đẩy hòa bình – trong trái tim, trong các mối quan hệ, trong gia đình, trong trường học và đại học, trong thành phố và đất nước của các bạn, và trên khắp Âu Châu.

Đừng khuất phục trước tư tưởng bạo lực và áp bức.

Hãy yêu cuộc sống từng khoảnh khắc và đừng sợ hãi tương lai!

Đừng ngại lập gia đình, sinh con, bảo vệ phẩm giá của mỗi người, từ lúc thụ thai đến khi qua đời.

Đừng ngại làm việc không mệt mỏi vì lợi ích cộng đồng, kể cả thông qua hoạt động chính trị.

Hãy trở thành những người xây dựng cộng đồng!

Và cùng với các bạn, Âu Châu, với nền tảng vững chắc dựa trên di sản của mình, sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ và truyền cảm hứng cho toàn thế giới.

Nguyện xin Chúa nâng đỡ và giữ vững những cam kết của quý vị, và xin Ngài ban phước lành và bảo vệ toàn thể Âu Châu.

[1] THÁNH Phaolô Đệ Lục, Tông thư Pacis Nuntius – Sứ giả hòa bình (24/10/1964): AAS 56 (1964), 965.
[2] R. SCHUMAN, Pour l’Europe, Geneva 2010 5, 57-58.
[3] A. DE GASPERI, Quê hương của chúng ta, Âu Châu: Diễn văn trước Hội nghị Nghị viện Âu Châu, ngày 21 tháng 4 năm 1954, trong: Alcide De Gasperi e la politica internazionale, Rôma 1990, vol. III, 437-440.
[4] thd.
[5] xem Cf. thd.
[6] Đức Thánh Cha Phanxicô, Bài phát biểu trước Hội đồng Âu Châu, ngày 25 tháng 11 năm 2014.
[7] Đức Thánh Cha Phanxicô, Bài phát biểu trước Nghị viện Âu Châu, ngày 25 tháng 11 năm 2014.
[8] Đức Bênêđíctô XV, Ghi chú gửi các nguyên thủ quốc gia tham chiến (1 tháng 8 năm 1917): AAS 9 (1917), 423.
[9] Tuyên bố Schuman, Paris, ngày 9 tháng 5 năm 1950.
[10] Thd.
[11] Thd.
[12] Thd.
[13] R. SCHUMAN, Pour l’Europe, 46.
Source:Dicastère pour la Communication - Libreria Editrice Vaticana