Còn phải chờ xem Giáo hoàng Leo XIV sẽ định hướng thế nào cho Bộ Giáo lý Đức tin (DDF).
Christopher R. Altieri, trong bản tin Crux ngày 25 tháng 10 năm 2026, nhận định rằng: Việc Bộ Giáo lý Đức tin (DDF) công bố một tài liệu quan trọng vào tuần trước đã khơi dậy nhiều cuộc tranh luận, dù hầu hết chỉ gói gọn trong phạm vi giới Công Giáo chuyên nghiệp – những người thường xuyên tham gia vào các diễn đàn thảo luận.
Một phần lý do nằm ở chủ đề của tài liệu: việc truyền đạt đức tin trong một thời đại đang trải qua những thay đổi sâu sắc. Một phần khác nằm ở độ dài của văn bản: hơn 25,000 từ.
Tài liệu *Venite ad me* (Hãy đến với Ta) của DDF – với tiêu đề đầy đủ là *Những suy tư về việc truyền đạt đức tin trong một thời đại thay đổi mang tính thời đại* – đề cập đến một vấn đề then chốt trong bối cảnh suy giảm nghiêm trọng tại các khu vực vốn có truyền thống Kitô giáo lâu đời và vững chắc nhất. Tuy nhiên, tài liệu này dài tương đương một chuyên khảo thần học và chạm đến vô số vấn đề khác nhau.
Khi đọc tài liệu này, người ta có cảm giác rằng các tác giả muốn nó trở nên dễ tiếp cận đối với cả những người không phải là chuyên gia.
*Venite* không chú trọng vào “sự chính xác về thuật ngữ hay cách trình bày mang tính hệ thống”, mà thay vào đó chọn “phong cách diễn giải tự do hơn” – điều này thể hiện rõ nhất ở chương cuối, nơi tập hợp các “lời chứng cá nhân” từ những người đã tái khám phá đức tin.
Quan trọng hơn, tài liệu nêu rõ rằng mục đích không phải là giải quyết dứt điểm các vấn đề tín lý, mà “chủ yếu nhằm khơi gợi việc suy tư trong Giáo hội và thúc đẩy cam kết mục vụ liên quan đến việc truyền đạt đức tin”.
*Venite* viết tiếp: “Vì lý do này, văn bản xem xét nhiều quan điểm khác nhau mà không khẳng định giải quyết dứt điểm vấn đề; các vấn đề này vẫn để ngỏ cho những phân tích và phát triển sâu hơn.”
Những độc giả vốn quen gọi Bộ Giáo lý Đức tin là “cơ quan giám sát tín lý của Vatican” có lẽ sẽ phải ngạc nhiên khi đọc những dòng này. Được gọi theo lối truyền thống là *La Suprema* (Tối cao) nhờ vị thế vượt trội trong các cơ quan thuộc Giáo triều Rôma, Bộ Giáo lý Đức tin (DDF) có trách nhiệm giám sát các văn kiện chính thức của Vatican, đồng thời nắm giữ một dạng quyền hạn “cảnh sát” đối với các văn bản thần học và tài liệu giảng dạy được công bố trong toàn thể Giáo hội.
Tuy nhiên, khi trao quyền điều hành DDF cho Đức Tổng Giám Mục (nay là Hồng Y) Victor Manuel Fernández – một người bạn lâu năm và từng là người chấp bút cho mình – Đức Giáo Hoàng Phanxicô đã vạch ra một định hướng sứ mệnh hoàn toàn mới cho ông: thúc đẩy đối thoại thần học.
Nghe thì có vẻ tốt đẹp, nhưng trên thực tế, điều này lại nảy sinh những vấn đề, trong đó có việc “tăng dần sứ mệnh” (mission creep) – tức là việc một tổ chức tự ý nới rộng phạm vi trách nhiệm mà thiếu sự cân nhắc thấu đáo – một nguy cơ thường trực trong bất kỳ tổ chức phức tạp nào.
Công bằng mà nói, văn kiện năm 2022 tái tổ chức Giáo triều Rôma – bộ máy điều hành trung tâm của Giáo hội – đã định hướng sứ mệnh của DDF theo tinh thần truyền giáo và loan báo Tin Mừng.
Văn kiện nền tảng năm 2022 mang tên *Praedicate Evangelium* (Hãy rao giảng Tin Mừng) vẫn giao cho DDF vai trò truyền thống là bảo vệ kho tàng đức tin.
*Praedicate Evangelium* nêu rõ: “Nhiệm vụ của Bộ Giáo lý Đức tin là hỗ trợ Đức Giáo Hoàng và các Giám mục trong việc loan báo Tin Mừng trên toàn thế giới”. Tuy nhiên, văn kiện này cũng nhấn mạnh rằng DDF thực hiện nhiệm vụ đó “thông qua việc thúc đẩy và bảo vệ sự toàn vẹn của giáo huấn Công Giáo về đức tin và luân lý”.
Trong lá thư gửi Đức Hồng Y Fernández năm 2023, Đức Giáo Hoàng Phanxicô viết: “Trước đây, cơ quan mà Đức Hồng Y sắp lãnh đạo từng sử dụng những phương thức phi đạo đức. Đó là thời kỳ mà thay vì thúc đẩy tri thức thần học, người ta lại tập trung truy xét những sai lạc giáo lý có thể xảy ra”.
Đức Giáo Hoàng khẳng định: “Điều tôi mong đợi ở Đức Hồng Y hoàn toàn khác biệt”. Dưới sự điều hành của Đức Hồng Y Fernández, DDF vẫn sẽ “gìn giữ giáo huấn bắt nguồn từ đức tin”, nhưng thực hiện điều đó “nhằm ‘giải trình về niềm hy vọng của chúng ta’”, chứ “không phải như một kẻ thù chuyên chỉ trích và lên án”. Câu cuối cùng đó là một tham chiếu trực tiếp đến Tông huấn *Evangelii gaudium* (Niềm vui Tin Mừng) năm 2013 của Đức Thánh Cha Phanxicô – văn kiện khép lại Năm Đức Tin do Đức Giáo Hoàng Bênêđíctô XVI (vị tiền nhiệm trực tiếp của ngài) công bố. Nhân tiện, cần lưu ý rằng chính Đức Hồng Y Fernández cũng đã tham gia soạn thảo *Evangelii gaudium*.
Văn kiện nền tảng năm 2022 về việc tái cấu trúc Giáo triều cùng lá thư năm 2023 của Đức Thánh Cha Phanxicô đều chú trọng nhiều vào tầm nhìn hơn là các phương thức thực thi cụ thể. Điều này hoàn toàn phù hợp với các văn kiện cấp cao, nhưng lại để ngỏ câu hỏi “thực hiện như thế nào?” – một vấn đề mà cách giải quyết sẽ dần được định hình trong quá trình triển khai.
Tóm lại, dù Đức Giáo Hoàng có giao thêm nhiệm vụ gì đi nữa, thì chức năng cốt lõi của Bộ Giáo lý Đức tin (DDF) vẫn là xác định giáo lý đức tin. Hơn nữa, khi Đức Hồng Y Fernández tiếp quản Bộ này, vẫn chưa rõ làm thế nào một cơ quan vốn được thiết kế để đưa ra quyết định cuối cùng lại có thể đồng thời thúc đẩy đối thoại.
Khi một cơ quan như Bộ Giáo lý Đức tin đưa ra các “suy tư” về bất cứ vấn đề gì, thật khó để chỉ coi đó đơn thuần là những “suy tư” – cũng giống như việc khó có thể xem “gợi ý” của cấp trên chỉ là một “gợi ý” bình thường, ngay cả khi chính người đó khẳng định: “Tôi chỉ đang đưa ra gợi ý thôi.”
Vì hiện tại đang là tháng Mười, thời điểm diễn ra loạt trận chung kết bóng chày (Fall Classic), xin cho phép tôi sử dụng một phép ẩn dụ từ môn thể thao này: Nhiệm vụ của Bộ Giáo lý Đức tin (DDF) là đưa ra các quyết định mang tính tín lý – giống như trọng tài xác định bóng vào sân hay ra ngoài. DDF không có vai trò huấn luyện, quản lý các đội, hay đưa ra những bình luận bên lề.
Đức Hồng Y Fernández đảm nhận vị trí này vào năm 2023, khi triều đại giáo hoàng của Đức Phanxicô đã gần đến hồi kết. Một số dự án của DDF vẫn đang được triển khai khi các Hồng Y bầu chọn Đức Lêô XIV, trong đó có văn kiện mang tên *Venite ad me*.
Phần kết luận của *Venite ad me* giải thích: “Vào cuối cuộc đời mình, Đức Giáo Hoàng Phanxicô đã giao cho Bộ Giáo lý Đức tin nhiệm vụ đưa ra những suy tư cho Giáo hội về việc truyền bá đức tin; sau đó, Đức Giáo Hoàng Lêô XIV cũng tái khẳng định yêu cầu này.”
Văn kiện này cho biết thêm: “Bộ đã đón nhận nhiệm vụ này trong tinh thần đổi mới truyền giáo – điều được đòi hỏi nơi toàn thể dân Chúa, bao gồm cả các cơ quan thuộc Giáo triều Rôma.”
Vấn đề nằm ở chỗ, trong Giáo triều Rôma vốn đã có một cơ quan chuyên trách về sứ vụ truyền giáo và loan báo Tin Mừng – tức là việc phổ biến và truyền bá đức tin. Đây là một cơ quan quy mô lớn với nguồn lực và tài sản riêng.
Đáng chú ý hơn, chính *Venite ad me* cũng thừa nhận rằng nhiệm vụ này “thuộc phạm vi thẩm quyền của một Bộ khác: đó là Phân bộ về các Vấn đề Căn bản liên quan đến việc Loan báo Tin Mừng trên Thế giới, thuộc Bộ Loan báo Tin Mừng.”
*Venite ad me* còn giải thích rằng Phân bộ về các Vấn đề Căn bản này “từ lâu đã tham gia vào công tác nghiên cứu và đối thoại, không chỉ về việc truyền bá đức tin mà còn về các chủ đề liên quan” – bao gồm cả một số nội dung được đề cập ở các mức độ khác nhau ngay trong chính văn kiện của DDF.
Tại sao Bộ Loan báo Tin Mừng lại không được giao nhiệm vụ này, thay vì được Đức Phanxicô trao cho DDF? Đây là một câu hỏi chính đáng, mà câu trả lời chỉ phần nào nằm ở khuynh hướng của Đức Phanxicô: ngài thường dựa vào các mối quan hệ cá nhân hơn là các chức năng định sẵn theo cơ cấu tổ chức.
Điều này gợi mở về một vấn đề lớn hơn trong toàn bộ hệ thống Giáo triều.
Trong cuốn sách của tôi viết về Đức Lêô XIV và công cuộc cải cách Công Giáo trong thế kỷ 21, tôi từng lưu ý rằng quyết định của Đức Phanxicô khi đặt việc loan báo Tin Mừng làm trọng tâm cho mọi hoạt động của Giáo triều Rôma đã “đặt tư tưởng lên trên thực tế” – điều này đi ngược lại một trong những nguyên tắc cốt lõi mà chính Đức Phanxicô từng đặt ra. Nỗ lực này cũng đặt ra cho Giáo triều một nhiệm vụ mà cấu trúc của nó vốn không được thiết kế để thực hiện.
Nói một cách đơn giản, Giáo triều là một cấu trúc quyền lực, một bộ máy hành chính. Trên thực tế, việc biến công cuộc loan báo Tin Mừng thành sứ mệnh của Giáo triều đã biến mệnh lệnh truyền giáo của Giáo hội thành một quy trình hành chính, đồng thời làm mờ đi ranh giới phân định phạm vi thẩm quyền giữa các cơ quan (dicastery) khác nhau.
Mặt khác, một trong những lời chỉ trích lâu nay đối với Giáo triều là các cơ quan trực thuộc thường hoạt động biệt lập với nhau (một thực trạng mà Giáo hoàng Leo XIV từng công khai đề cập với vẻ không hài lòng rõ rệt).
Những thay đổi do Giáo hoàng Phanxicô thực hiện có thể được tận dụng để phá vỡ sự biệt lập này, nhưng hiện tại, tình hình vẫn còn khá bất ổn.
Đức Giáo Hoàng Leo XIV được bầu chọn với kỳ vọng ổn định lại Giáo triều và “hạ nhiệt” bầu không khí trong Giáo hội sau giai đoạn đầy biến động và căng thẳng dưới triều đại của Đức Giáo Hoàng Phanxicô.
Cho đến nay, Đức Giáo Hoàng Leo chủ yếu để các văn phòng và quan chức cấp cao trong Giáo triều tự vận hành mà không can thiệp trực tiếp. Cách tiếp cận này đã mang lại một mức độ ổn định nhất định. Đức Giáo Hoàng Leo cũng chọn cách để Bộ Giáo lý Đức tin (DDF) hoàn tất các dự án đang dang dở – một phương thức làm việc hoàn toàn phù hợp với phong cách điều hành của ngài.
Hiện tại, những nhiệm vụ mà Đức Giáo Hoàng Phanxicô giao cho cơ quan này dưới thời Đức Hồng Y Fernández đã gần như hoàn tất.
Đầu tháng này, Đức Hồng Y Quốc vụ khanh Tòa Thánh Pietro Parolin đã thu hút sự chú ý khi phát biểu rằng, sau khi được chẩn đoán mắc bệnh ung thư, Đức Giáo Hoàng có thể sẽ “điều chỉnh lại” phương thức điều hành triều đại của mình “nếu cần thiết”.
Liệu Đức Giáo Hoàng có điều chỉnh lại định hướng sứ mệnh của Bộ Giáo lý Đức tin hay không vẫn còn là một câu hỏi mở. Cách thức ngài thực hiện sự điều chỉnh đó – nếu có – sẽ phản ánh rõ nét định hướng quản trị của ngài, cũng như cho thấy diện mạo của triều đại Giáo hoàng Leo XIV khi thực sự đi vào ổn định và định hình rõ nét.