Ký giả Gerard O’Connell của tạp chí America, trong bản tin ngày 14 tháng 11, 2026, tường trình: Vào ngày thứ hai trong chuyến thăm đầy hân hoan tại Chiclayo – điểm dừng chân thứ tư của ngài tại Peru, nơi đang lan tỏa làn sóng “cuồng nhiệt vì Giáo hoàng” (papamania) – Đức Giáo Hoàng Leo XIV, một vị giáo hoàng thuộc dòng Augustinô với tinh thần truyền giáo, đã ôn lại những dấu ấn trong sứ vụ giám mục trước đây của ngài tại nơi này thông qua việc chủ sự ba sự kiện mang đậm dấu ấn bản thân và đầy xúc động.
Đi đến đâu, ngài cũng được chào đón bởi những đám đông khổng lồ, reo hò và hô vang: “¡Papa, amigo, Chiclayo está contigo!” (Thưa Đức Giáo Hoàng, người bạn thân mến, Chiclayo luôn ở bên ngài!) và “¡Chiclayo es, el corazón del Papa!” (Chiclayo chính là trái tim của Đức Giáo Hoàng!). và “¡Papa León, te queremos un montón!” (Đức Giáo Hoàng Leo, chúng con yêu ngài rất nhiều!)
Vào sáng thứ Bảy, ngày 14 tháng 11, Đức Giáo Hoàng Leo đã đặt một chiếc vương miện vàng lên tượng Đức Mẹ tại nhà thờ chính tòa Chiclayo, đồng thời chia sẻ về ý nghĩa của Đức Mẹ đối với cá nhân ngài trong suốt tám năm ngài làm giám mục tại đây.
Ngay sau đó, ngài lên trực thăng đến thị trấn Santa Cruz de Succhabamba, nằm trên đỉnh núi ở độ cao 2,000 mét thuộc dãy Andes phía tây Peru, để cử hành Thánh lễ cho cộng đoàn tại đây. Khi còn là giám mục, ngài thường đến đây ít nhất mỗi năm một lần vào dịp lễ “el Señor del Costado” – tôn vinh cạnh sườn bị đâm thâu của Chúa Kitô [trên thập giá]. Trước khi lên đường sang Rome vào năm 2023, ngài từng hứa sẽ trở lại vào dịp lễ này vào tháng 9 năm 2025; tuy nhiên, lời hứa đó đã không thể thực hiện theo dự kiến vì ngài đã được bầu làm Giáo hoàng. Hôm nay, ngài đã hoàn thành lời hứa ấy.
Vào tối thứ Bảy này, Đức Giáo Hoàng Leo sẽ chủ sự sự kiện cuối cùng tại Zana – một thị trấn cách Chiclayo khoảng 30 dặm (gần 48 km) – bằng việc dẫn dắt một buổi cầu nguyện tại Đền kính Thánh Turibius de Mogrovejo. Sự kiện này đánh dấu việc khép lại Năm Thánh kỷ niệm 300 năm ngày phong thánh cho vị Tổng giám mục Lima thế kỷ 16, cũng là vị thánh bảo trợ của các giám mục Mỹ Latinh. Trong một chuyến thăm mục vụ tại giáo phận rộng lớn của mình – vốn bao gồm cả khu vực này – Thánh Turibius đã lâm bệnh và qua đời tại thị trấn Zana (nay thuộc giáo phận Chiclayo) vào ngày 23 tháng 3 năm 1606. Đức Giáo Hoàng Leo dành một lòng sùng kính bản thân sâu sắc đối với vị giám mục thánh thiện này.
Sáng nay, hàng chục ngàn người đã tập trung trước nhà thờ chính tòa. Khi ngài đến tham dự buổi lễ ngoài trời này, đám đông liên tục hô vang: “Papa León es un Chiclayano” (Đức Giáo Hoàng Leo là người Chiclayo). Gương mặt rạng rỡ của ngài toát lên niềm vui sướng; ngài thực sự hạnh phúc khi có mặt tại đây. Dường như ngài nhận ra mọi người ở khắp nơi mình nhìn tới – điều đó thể hiện rõ qua ánh mắt và cái gật đầu của ngài hoặc một cử chỉ bằng tay.
Trong bài giảng, ngài nhắc lại rằng họ đã từng nhiều lần “cử hành đức tin” cùng nhau tại nhà thờ chính tòa này – nơi ngài đã bắt đầu sứ vụ giám mục để phục vụ giáo phận Chiclayo. Ngài bày tỏ lòng biết ơn “vì những năm tháng mà Chúa đã ban cho chúng ta để cùng đồng hành với nhau”, đồng thời chia sẻ rằng, nay với tư cách là “Đấng kế vị Thánh Phêrô”, ngài đến để trao vương miện cho “hình ảnh tuyệt đẹp của Đức Trinh Nữ Maria Vô Nhiễm Nguyên Tội”. Đây là cách ngài bày tỏ “lòng biết ơn và tình con thảo” của một vị Giáo hoàng, “cùng với anh chị em và toàn thể Giáo hội”, khi chúng ta “công nhận ngài là người Mẹ đầy yêu thương và là Đấng Bảo trợ của Chiclayo, Đấng được Thiên Chúa tôn vinh làm Nữ Vương trời đất”.
Khi suy niệm về bài đọc từ sách tiên tri Isaia nói về những người sống trong bóng tối nay được một luồng sáng lớn chiếu soi, Đức Giáo Hoàng nói: “Bóng tối vẫn luôn rình rập ngay cả trong thời đại ngày nay và dường như bao trùm lấy chúng ta hoàn toàn. Chúng ta cảm thấy bị đe dọa bởi sự bất ổn do bạo lực lan tràn, cũng như bởi những nỗi khổ đau khôn tả vẫn đang đè nặng lên biết bao anh chị em của chúng ta.”
Ngài nhắn nhủ cộng đoàn: “Bất chấp bóng tối này – thứ thường làm lu mờ hy vọng và suy giảm niềm tin của chúng ta – món quà của Thiên Chúa vẫn luôn tỏa sáng trước mắt chúng ta: ‘Vì một trẻ thơ đã chào đời cho chúng ta, một người con đã được ban tặng cho chúng ta’ (Is 9:6). Hài Nhi ấy chính là Chúa Giê-su Ki-tô, Con Thiên Chúa và là Con của Đức Maria. Phải, một Hài Nhi yếu ớt, không tự vệ, chính là câu trả lời của Thiên Chúa dành cho một nhân loại đang chìm trong bóng tối, nhưng vẫn khao khát sự hiệp nhất và hòa giải.”
Ngài khẳng định: “Chỉ mình Người là ánh sáng soi chiếu những góc khuất sâu kín nhất trong kiếp người; chỉ mình Người là ánh sáng có khả năng giải thoát chúng ta khỏi tội lỗi và xóa bỏ những hậu quả tai hại của tội lỗi trong đời sống cá nhân cũng như cộng đồng. Người mặc khải cho chúng ta biết mình thực sự là ai: những người con của Thiên Chúa, được mời gọi chia sẻ niềm vui ơn cứu độ của Người, và hạnh phúc khi nhận ra rằng chúng ta là anh chị em của nhau.” Ngài cho biết, “hoàn toàn có lý do” khi “chúng ta cầu khẩn Đức Trinh Nữ Vô Nhiễm, bởi nhờ lời ‘xin vâng’ của Người mà Thiên Chúa đã trở thành người, bước vào lịch sử thế giới chúng ta”, đồng thời “giải thoát chúng ta khỏi bi kịch tội lỗi và mặc khải cho chúng ta thấy vận mệnh vĩnh cửu mà mỗi người nam và người nữ đều được mời gọi hướng tới”.
Ngài khuyến khích họ “tin tưởng vào sự chuyển cầu và che chở của Mẹ” và “tiếp tục cùng nhau tiến bước, như một gia đình của Thiên Chúa… luôn khao khát một thế giới tràn ngập tình yêu thương, lòng trắc ẩn, sự tha thứ và nỗ lực theo đuổi công lý.”
Sau đó, trong một cử chỉ vô cùng cá nhân, ngài đã phó thác sứ vụ giáo hoàng của mình cho Đức Trinh Nữ Maria. Ngài hồi tưởng: “Bên cạnh Mẹ, con đã học cách trở thành mục tử của Chiclayo. Mẹ đã đồng hành cùng con qua khắp các thị trấn và thành phố nơi đây. Mẹ dạy con biết gặp gỡ mọi người và quan tâm đến những nhu cầu của họ, giống như cách Mẹ đã làm tại tiệc cưới Cana.” Rồi ngài nói tiếp: “Hôm nay, con xin phó thác cuộc đời và sứ vụ của mình – với tư cách là Đấng kế vị Thánh Phêrô – vào Trái Tim Vô Nhiễm của Mẹ.”
Ngài cũng cầu xin Mẹ “hãy dõi theo và bảo vệ dân Chúa đang trên hành trình lữ hành trên mảnh đất này, đồng thời luôn dẫn đưa họ đến với Con của Mẹ, là Chúa Giêsu Kitô,” rồi mời gọi mọi người cùng hiệp ý cầu nguyện với ngài. Đám đông reo hò, vỗ tay và không muốn ngài rời đi.
Ngay sau đó, ngài lên trực thăng bay 40 phút đến Santa Cruz de Succhabamba, nằm trên dãy Andes phía bắc, để cử hành Thánh lễ cho người dân tại đây. Trước đây, khi còn là giám mục, ngài thường phải mất bốn tiếng đồng hồ di chuyển bằng xe hơi hoặc xe buýt dọc theo những con đường núi quanh co mới đến được nơi này, nhưng hôm nay thì không cần như vậy.
Hôm nay, Santa Cruz được trang hoàng bằng những lá cờ màu vàng trắng, cùng nhiều bức tranh tường và áp phích chào đón Đức Giáo Hoàng Leo. Dù thị trấn chỉ có 5,000 cư dân, nhưng đã có khoảng 20,000 người – phần lớn là các gia đình – từ khắp các thị trấn và làng mạc lân cận đổ về đây. Họ reo hò, vẫy những quả bóng màu vàng trắng, dùng điện thoại thông minh chụp ảnh khi chiếc trực thăng của ngài bay lượn phía trên. Khi ngài đi ngang qua trên chiếc xe dành riêng cho Giáo hoàng (popemobile) trước Thánh lễ, đám đông đồng thanh hô vang: “Papa León, bienvenido a casa!” (“Chào mừng Đức Giáo Hoàng Leo trở về nhà!”).
Trong bộ lễ phục màu vàng, đứng trên một bục cao có mái che ngoài trời, Đức Giáo Hoàng Leo – với nụ cười rạng rỡ và vẻ mặt đầy hạnh phúc – đã gửi lời cảm ơn mọi người vì “sự đón tiếp nồng hậu” này. Trích dẫn Thánh Vịnh 118, ngài nói: “Đây là ngày Chúa đã làm ra, chúng ta hãy vui mừng hoan hỷ trong ngày hôm nay.” Ngài nói với họ: “Trong Thánh Thể này, cũng như bao lần trước đây, tôi đến để chia sẻ với anh chị em niềm vui khi trở thành môn đệ và nhà truyền giáo của Đức Ki-tô.”
Ngài nhắc lại rằng họ đang ở trên dãy núi Andes phía tây Peru, giữa những sườn đồi dốc đứng, các khe vực và những thung lũng màu mỡ, “nơi Đế quốc Inca từng hưng thịnh và cũng là cái nôi của một đức tin Ki-tô giáo sâu sắc.”
Ngài ghi nhận rằng nhiều người trong số họ đã vượt “quãng đường dài” để có mặt tại đây, tạm rời xa gia đình, ruộng nương và công việc thường nhật. Ngài nhắn nhủ họ rằng: “Hành trình mà anh chị em thực hiện không chỉ là vượt qua những con đường gian khó, mà còn là một cuộc hành hương đức tin… để gặp gỡ Chúa Giê-su – Đấng được tôn kính tại đây qua hình ảnh ‘el Señor del Costado’ (Chúa của Cạnh sườn) – để lắng nghe Lời Người, lãnh nhận Mình và Máu Người, đồng thời được củng cố trong niềm hy vọng.” Một bản sao của bức tượng “Señor del Costado” từ thế kỷ 17 được treo trên bức tường phía sau ngài.
Trong Thánh lễ, Thánh Gio-an – qua lá thư thứ ba của ngài – đã kêu gọi một Ki-tô hữu tên là Gai-ô hãy “chăm sóc các nhà truyền giáo lưu động và chu cấp cho những nhu cầu của họ.” Đức Giáo Hoàng nhắc lại rằng: “Công cuộc tuyệt vời tương tự cũng đã diễn ra cách đây năm thế kỷ ngay trên những ngọn núi này – những nhân chứng thầm lặng cho sự ra đời của các cộng đoàn Ki-tô hữu tiên khởi nhờ vào nỗ lực của các nhà truyền giáo.” Ngài nói thêm: “Hết lần này đến lần khác, họ đến mà không mang theo lương thực hay thư giới thiệu, chỉ để rao giảng danh Chúa Giê-su và lan tỏa lòng sùng kính ‘Chúa của những Phép lạ tại Andabamba’ cùng Mẹ Vô nhiễm của Người.”
Đức Giáo Hoàng nhắc nhở những người hiện diện tại đó, cũng như hàng triệu người đang theo dõi qua truyền hình quốc gia hoặc đài phát thanh rằng: “Kể từ khi các nhà truyền giáo đầu tiên đặt chân đến – từ Thánh Turibius xứ Mogrovejo [vị tổng giám mục Lima sinh tại Tây Ban Nha] cho đến các vị tử đạo tại Chimbote [hai linh mục người Ba Lan và một linh mục người Ý bị nhóm du kích cộng sản Sendero Luminoso (Con đường Sáng) sát hại năm 1991] – hạt giống Tin Mừng vẫn không ngừng bén rễ và trổ sinh hoa trái trên mảnh đất này, một cách âm thầm, chẳng màng đến những lời tán dương hay sự công nhận lớn lao.” “Theo cách đó, tại vùng cao Andes này,” ngài nói, “đức tin đã phát triển một cách giản dị và chân thành, đặt nền tảng trên việc sống các giá trị Tin Mừng mỗi ngày, đồng thời được thể hiện qua những truyền thống và lễ hội giúp gắn kết các dân tộc và các thế hệ với nhau. Đức tin đã trở thành một dấu ấn đặc trưng và một lối sống, trong đó không ai cảm thấy mình đơn độc, ngay cả khi đối diện với nghịch cảnh.”
Ngài nhận xét: “Có thể nói rằng sự ấm áp và niềm vui – vốn là đặc điểm của nhiều vùng tại dãy Andes – bắt nguồn từ lòng tôn trọng và yêu mến các giới răn của Chúa (xem Thánh Vịnh 112:1), đồng thời phản ánh một khát vọng hướng về Thiên Chúa mà chỉ những tâm hồn đơn sơ và nghèo khó mới có thể cảm nhận được.” Chính vì lý do đó, ngài cho biết, Đức Giáo Hoàng Phan-xi-cô đã nhắc đến lòng đạo đức bình dân như một sức mạnh to lớn cho công cuộc loan báo Tin Mừng; trong đó, “đức tin, một khi đã được đón nhận, sẽ hòa quyện vào văn hóa và được trao truyền không ngừng.” Đức Leo nói thêm rằng: “Lòng đạo đức bình dân đề cao những giá trị cốt lõi như đất đai, lao động chân chính và gia đình; đồng thời, đây còn là phương thuốc hữu hiệu chống lại sự hời hợt và chủ nghĩa tiêu thụ đang lan tràn mạnh mẽ trong xã hội ngày nay.”
Đức Leo – người vốn luôn quan tâm đến sứ vụ truyền giáo – đã bày tỏ lòng tri ân và cảm ơn đến “biết bao linh mục thừa sai cùng các tu sĩ nam nữ, những người trong suốt nhiều thế kỷ qua đã làm việc một cách quảng đại và tận tụy để lan tỏa Nước Thiên Chúa trên những vùng núi cao này.” Và cũng ngỏ với “các giáo lý viên – những người thường phải đảm nhận công việc mục vụ cho cộng đoàn khi vắng bóng linh mục, dù phải hy sinh rất nhiều; họ hướng dẫn anh chị em mình cử hành Phụng vụ Lời Chúa, chuẩn bị cho các Bí tích, thăm viếng người bệnh và đáp ứng những nhu cầu của họ.”
Khi bình giải về bài Tin Mừng (Lc 18: 1-8) được đọc trong Thánh lễ – đoạn Tin Mừng kể về một góa phụ đi tìm công lý từ một vị thẩm phán bất chính – Đức Leo mô tả bà như “biểu tượng của sự yếu thế và lệ thuộc trong bối cảnh văn hóa thời bấy giờ. Là một người phụ nữ nghèo khổ, bị áp bức và không có khả năng tự vệ, bà đã kiên trì đòi công lý từ một vị thẩm phán không kính sợ Thiên Chúa, chẳng coi trọng ai, và hoàn toàn dửng dưng trước những lời khẩn cầu của bà. Chỉ nhờ sự kiên trì bền bỉ, bà mới đạt được công lý.”
Đức Leo chia sẻ rằng: “Dụ ngôn này nhắc nhở chúng ta, trước hết, về tầm quan trọng của việc cầu nguyện không ngừng, không bao giờ nản lòng”; đồng thời, dụ ngôn cũng mời gọi chúng ta “hãy mở mắt nhìn ra biết bao hoàn cảnh đau thương đang diễn ra xung quanh mình.” Ngài nhận định rằng, lời kêu cầu công lý của người góa phụ năm xưa “đáng buồn thay, vẫn còn vang vọng đến tận ngày nay – những lời kêu cầu chưa được hồi đáp trên môi miệng của biết bao người”; ngài nhấn mạnh: “Đây là vấn đề gây quan ngại sâu xa cho cả Giáo hội lẫn xã hội.”
Trong bối cảnh đó, “ngài nhắc đến nỗi khổ đau của những người buộc phải rời bỏ quê hương để tìm kiếm một tương lai tốt đẹp hơn cho bản thân và gia đình tại các thành phố lớn ven biển; những khó khăn trong việc kế thừa giữa các thế hệ do tỷ lệ sinh giảm sút khiến các ngôi làng dần trở nên vắng bóng người; cùng thách thức về việc phân bổ công bằng các nguồn tài nguyên của đất đai.”
Ngài nhắn nhủ những người hiện diện cũng như toàn thể quốc gia rằng: “Trước biết bao khó khăn, chúng ta có thể dễ rơi vào tâm trạng chán nản, oán giận, hay thậm chí là bạo lực”; đồng thời khẳng định rằng “những điều đó sẽ chẳng bao giờ dẫn đến sự tiến bộ hay hòa bình.” Ngài nói: “Người góa phụ trong dụ ngôn cho chúng ta thấy rằng, sự ích kỷ, bất công và cái ác không thể bị đánh bại bằng sự tàn bạo, mà bằng cầu nguyện, sự kiên nhẫn và lòng kiên trì trong việc lên tiếng chống lại điều sai trái; bằng cách quyết tâm đưa ra những lời khẩn cầu, nỗ lực làm việc để tạo ra những thay đổi cần thiết, và trên hết là không bao giờ đánh mất niềm tin vào Thiên Chúa.” Vị giáo hoàng thuộc dòng Augustinô chia sẻ rằng: “Có một mối liên hệ mật thiết giữa đức tin, cầu nguyện và hành động. Nơi nào có đức tin, nơi đó có cầu nguyện; và nơi nào có cầu nguyện, nơi đó có khả năng dấn thân vì người khác.”
Ngài nói rằng những người sống tại vùng Andes “hiểu rất rõ điều này”. Dù phải đối mặt với nhiều khó khăn, họ “chưa bao giờ đánh mất niềm tin vào Thiên Chúa, cũng như không đánh mất niềm tin vào chính bản thân mình nhờ sự trợ giúp của Người”. Ngài nhấn mạnh thêm: “Chính đức tin đã giúp anh chị em nuôi dưỡng những khát vọng và dự định cao đẹp.”
Ngài khuyên mọi người hãy cầu xin Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội che chở cho mình, đồng thời cầu nguyện để “El Señor del Costado” (Chúa của sự Khổ nạn) luôn ban phước và bảo vệ họ.
Cuối thánh lễ, trong một lời chia sẻ ngẫu hứng, Đức Giáo Hoàng Leo nhắc lại câu hỏi của Chúa Giê-su trong Tin Mừng: “Khi Con Người trở lại, liệu Người có còn thấy đức tin trên mặt đất này không?” Sau đó, với nụ cười rạng rỡ và ánh mắt lấp lánh, ngài nói với cộng đoàn: “Cha tin chắc rằng Người sẽ tìm thấy đức tin ở nơi đây!” Đám đông vô cùng phấn khích, đáp lại bằng những tràng pháo tay nồng nhiệt và những tiếng reo hò. Sau đó, Giáo hoàng Leo trở về tòa giám mục – nơi ngài từng lưu trú trong tám năm và cũng là nơi ngài sẽ trải qua đêm cuối cùng tại Chiclayo.
Ngày mai, trong chặng hành trình được xem là thử thách thể lực nhất trong chuyến công du Mỹ Latinh, Đức Giáo Hoàng Leo sẽ bay đến Cusco – thành phố nằm trên dãy Andes ở độ cao 11,000 feet (khoảng 3,350 mét). Tiếp đó, ngài sẽ di chuyển đến Pucallpa, một thành phố nằm trong rừng mưa Amazon nóng ẩm, rồi trở về Lima để nghỉ đêm cuối cùng tại Peru, trước khi khởi hành về Rome vào ngày 16 tháng 11.