Mark Cully, trong bản tin ngày 29 tháng 10 năm 2026 của tạp chí Eureka Street của các cha Dòng Tên Úc thuật lại: Ở phía bắc Queensland vào năm 1925, chứng kiến những người Ý mới đến tương tác với người dân địa phương với vẻ thích thú, nhà văn Vance Palmer nhận xét “Người Úc, theo nguyên tắc, là một dân tộc khoan dung, gần như không có xu hướng ném nửa viên gạch vào người lạ như người ta tưởng”. Tôi cho rằng đó là một định nghĩa về sự khoan dung.
Trong tiếng pháp luật, những người lạ là “người ngoài hành tinh nước ngoài”; nghĩa là, không phải đối tượng người Anh bẩm sinh. Họ là những người ngoài cuộc, có thể gây ra nỗi sợ hãi và áp đặt luật pháp. Những người gây ra nỗi sợ hãi lớn nhất là những người di cư từ Trung Quốc, những người lần đầu tiên đến Victoria với số lượng lớn vào đầu những năm 1850, cùng với hàng trăm nghìn người khác đi tìm vàng. “Đàn ông của mọi quốc gia, ngoại trừ người Trung Quốc” là quy tắc thành viên của Liên đoàn Bảo vệ Thợ mỏ.

“Vấn đề Trung Quốc” thống trị nền chính trị thuộc địa vào nửa sau thế kỷ 19. Hai phái đoàn ngoại giao đã đến các thuộc địa của Úc vào năm 1887 để trực tiếp đánh giá hoàn cảnh của những cư dân gốc Hoa. Từ Văn phòng Ngoại giao Anh đến J Dundas Crawford, người đã cung cấp cho cấp trên của mình một bản báo cáo dài 33 trang. Trong đó, ông viết, “sự xuất hiện của một người Trung Quốc duy nhất ở nhiều quận cũng đủ để gây ra sự xáo trộn trong quần chúng, mạnh mẽ đến mức gây ra sự nghi ngờ về tính lâu dài của cuộc chinh phục của người da trắng”. Từ Zongli Yamen (cơ quan đối ngoại Trung Quốc) có hai ủy viên, Tướng Wong Yung Ho và Tổng lãnh sự U Tsing. Sự xuất hiện của họ đã gây ra những xáo trộn, bao gồm các cuộc biểu tình trên đường phố, sự đón tiếp thù địch ở Queensland và một số bài xã luận sôi nổi trên báo. Tờ Sydney Morning Herald ầm ĩ: “Chúng tôi đã quyết định không để người Trung Quốc hoặc chủng tộc thấp kém khác lấn át”.
Tất nhiên, “chúng tôi” ám chỉ những người da trắng chinh phục. Họ đã sử dụng thẩm quyền theo hiến pháp mới của mình vào năm 1901 để thể hiện nỗi sợ hãi của mình một cách hợp pháp. Bộ trưởng Tư pháp Alfred Deakin (viết ẩn danh với tư cách là Phóng viên đặc biệt của tờ Morning Post ở London) cho biết Úc "có quan điểm cứng rắn như người Anh đến mức nước này đề xuất không chấp nhận bất cứ điều gì trong lãnh thổ của mình mà không phải là người Anh về tính cách và hiến pháp hoặc có khả năng bị Anh hóa ngay lập tức. Đối với tất cả bên ngoài vòng tròn quyến rũ đó, chính sách là đóng cửa." Đạo luật hạn chế nhập cư năm 1901 đã đưa ra bản kê khai cánh cửa đóng kín.
Những người theo chủ nghĩa Lao động đã lập luận rằng chính sách của người Úc da trắng được biện minh bởi mong muốn ngăn chặn việc những người lao động da màu, rẻ tiền cắt giảm mức lương cao. Đó là lý do tại sao việc “buôn bán” những người lao động theo hợp đồng ở Đảo Nam Hải cũng bị bãi bỏ thông qua Đạo luật Lao động Đảo Thái Bình Dương năm 1901. Nhưng điều đó không giải thích được đạo luật được chính phủ Liên bang và tiểu bang thông qua, theo nhiều cách, đã từ chối quyền nhượng quyền thương mại, nhập tịch, trợ cấp hưu trí và thai sản của người da màu ở Úc, đồng thời buộc các nhà sản xuất đồ nội thất Trung Quốc phải dán nhãn sản phẩm của họ là “Sản xuất bởi lao động Trung Quốc”.
Nó cũng không giải thích được sự thù địch trong những năm 1920 đối với mức độ nhập cư ngày càng tăng từ các nước Nam Âu. Vào đầu những năm 1920, lượng người nhập cư Ý ở miền bắc Queensland tăng đột ngột, tìm kiếm công việc chặt mía. Các tờ báo địa phương bắt đầu đăng đầy những lá thư cảnh báo, một người dân Innisfail phàn nàn: “Trên mỗi chiếc thuyền và chuyến tàu, người Ý đều đến và đi thẳng vào việc làm”.
Các đồn điền trồng mía ở phía bắc Queensland đầy rẫy bạo lực sắc tộc hầu như không bị trấn áp. Liên minh Công nhân Úc đã thúc ép chính phủ Queensland thành lập một ủy ban hoàng gia để báo cáo về những tác động kinh tế và xã hội của làn sóng nhập cư Ý gia tăng. Một Liên đoàn Ưu tiên của Anh được thành lập để loại bỏ người Ý khỏi nghề chặt mía và ngăn cản họ mua lại trang trại. Liên đoàn Công nhân Úc đã thỏa thuận với hai nhóm sử dụng lao động hàng đầu rằng 75% công việc chặt mía sẽ thuộc về các thành viên công đoàn “người Anh”.
“Chúng ta cần nhắc nhở bản thân rằng Úc là một quốc gia di cư mẫu mực. Mỗi năm, chúng ta chào đón, một cách có trật tự, hàng chục nghìn cư dân mới từ mọi nơi trên thế giới, trong số đó có hàng nghìn người tị nạn, cung cấp cho họ con đường trở thành công dân, chung tay hỗ trợ những người cần điều đó, tìm cách ràng buộc họ vào câu chuyện của quốc gia trong khi tôn vinh những khác biệt mà họ mang lại, và tự hào khi chứng kiến con cháu của họ phát triển và đóng góp cho quốc gia theo nhiều cách khác nhau.”
Tất nhiên, người Ý sẽ đi đầu trong làn sóng nhập cư khổng lồ bắt đầu sau Thế chiến thứ hai. Điều gì đã thay đổi? Nỗi sợ hãi đã giảm bớt chưa? Chính phủ đã bị mắc kẹt trong một ràng buộc. Nó đã cam kết thực hiện một chương trình tăng trưởng dân số và phát triển kinh tế nhanh chóng thông qua mức độ nhập cư cao. Nhưng nó không thể thu hút đủ người di cư Anh – ngay cả khi chi phí đi lại của họ giảm xuống chỉ còn 10 bảng mỗi người. Chính phủ buộc phải mở rộng các tiêu chuẩn tuyển chọn: người da màu vẫn bị loại trừ, nhưng người nước ngoài gốc Âu bắt đầu được chào đón.
Một cách để giải quyết vấn đề này là đồng hóa những người di cư gốc Âu, hay nói cách khác là "Anh hóa" họ. Với tư cách là Bộ trưởng Bộ Nhập cư, Arthur Calwell đã khéo léo gọi họ là "Những người Úc mới" (New Australians). Khi khai mạc Hội nghị Quốc tịch Úc năm 1950, Thủ tướng Robert Menzies đã phát biểu về họ rằng: "Sau khi sống ở đây vài năm, tất cả họ sẽ trở thành người Úc, trở thành thần dân Anh, và cũng giống như chúng ta, họ sẽ trở thành những người trung thành với Nhà vua."
W. D. Borrie, một nhà nhân khẩu học tại Đại học Quốc gia Úc đồng thời là cố vấn cho chính phủ về vấn đề nhập cư, cho biết mục tiêu đặt ra là "giảm dần sự khác biệt trong hành vi giữa người nhập cư và người bản xứ trong đời sống xã hội" – một quá trình có thể mất hai đến ba thế hệ mới hoàn tất. Tất nhiên, điều này ngầm hiểu rằng chính những người nhập cư phải là bên nỗ lực thay đổi nhiều nhất để thu hẹp khoảng cách đó.
Trên thực tế, đối với người di cư, sự đồng hóa đồng nghĩa với việc phải tuân thủ các chuẩn mực của cộng đồng đa số, chứ không phải là sự hòa quyện hai chiều. Để trở thành "một phần trong chúng ta", họ buộc phải kìm nén những khác biệt, tránh gây chú ý, chỉ sử dụng tiếng Anh khi ra ngoài xã hội và không được tập trung sinh sống thành các cộng đồng riêng biệt theo sắc tộc. Hơn thế nữa, bất kỳ ai lên tiếng phản đối chính sách đồng hóa, hoặc phàn nàn về các dịch vụ thiếu thốn hay tình trạng phân biệt đối xử, đều có nguy cơ hứng chịu sự giận dữ từ người dân Úc. Người di cư được cho là nên cảm thấy may mắn khi được phép định cư tại Úc.
Tuy nhiên, làn sóng nhập cư bùng nổ sau chiến tranh đã gieo mầm cho những thay đổi. Nó chứng minh rằng người Úc hoàn toàn có thể chấp nhận sự khác biệt. Đến năm 1961, họ đã cùng chung sống với một triệu người mà tiếng mẹ đẻ không phải là tiếng Anh, đồng thời có những thói quen và văn hóa không thuộc hệ giá trị Anh. Một cuộc thăm dò của Gallup vào năm 1958 cho thấy, lần đầu tiên, quan điểm của người Úc chia đều giữa nhóm ủng hộ và nhóm phản đối việc tiếp nhận một số lượng hạn chế người nhập cư châu Á. Kể từ sau năm 1958, mọi cuộc thăm dò có đặt câu hỏi này đều cho thấy đa số người Úc ủng hộ việc cho phép người nhập cư châu Á đến định cư tại Úc. Chính sách "Nước Úc da trắng" (White Australia policy) đã chính thức chấm dứt vào năm 1973, nhưng chính sự xuất hiện của 60,000 người tị nạn từ Việt Nam, Lào và Campuchia trong giai đoạn từ năm 1977 đến 1981 mới thực sự đặt dấu chấm hết cho chính sách này. Trong một bộ phận cộng đồng, điều đó đã gây ra sự lo ngại sâu xa. Geoffrey Blainey đã bày tỏ quan điểm này trong một bài phát biểu tại cuộc họp của Câu lạc bộ Rotary ở Warrnambool vào năm 1984. Ông lập luận rằng: “Tốc độ nhập cư của người châu Á hiện đang vượt xa dư luận xã hội, đặc biệt là tại các khu dân cư và nơi làm việc – những nơi mà nhiều người tị nạn từ Việt Nam và Campuchia sẽ đến định cư”.
Vấn đề này đã đeo bám chính sách nhập cư trong suốt thập niên 1980 và 1990, lên đến đỉnh điểm vào năm 1996 khi Pauline Hanson – nghị sĩ độc lập mới đắc cử đại diện cho khu vực Oxley – có bài phát biểu đầu tiên trước Quốc hội, trong đó bà tuyên bố: “Tôi tin rằng chúng ta đang đứng trước nguy cơ bị người châu Á tràn ngập”. Mong muốn hạn chế nhập cư từ châu Á của bà đã không trở thành hiện thực. Từ năm 1996 đến 2011, số lượng người gốc châu Á tại Úc đã tăng gấp ba lần, lên đến 2 triệu người. Đến lúc đó, phản ứng tiêu cực đối với người di cư từ các quốc gia châu Á bắt đầu lắng xuống; những lời lẽ phóng đại của Hanson vô tình khơi dậy lòng nhân hậu ở nhiều người – những người nhận ra rằng người di cư châu Á cũng giống như người di cư châu Âu từ thế hệ trước: họ đều có khát vọng, chăm chỉ làm việc và dồn tâm huyết vào sự thành công của con cái mình.
Một yếu tố quan trọng – vốn luôn đóng vai trò tích cực – là việc tỷ lệ nhập cư cao thường song hành với tình trạng tỷ lệ thất nghiệp giảm và mức sống được cải thiện. Vào thập niên 1920, những người Ý đến miền bắc Queensland từng phải cạnh tranh việc làm với người bản địa; nhưng đến thập niên 1950, những người Ý sang Úc làm việc trong các nhà máy lại không gây ra tình trạng cạnh tranh như vậy. Sự xuất hiện của người tị nạn Việt Nam vào đầu thập niên 1980 lại trùng với thời điểm xảy ra suy thoái kinh tế. Trong khi đó, các chuyên gia công nghệ thông tin người Ấn Độ và điều dưỡng viên người Philippines đến Úc vào những năm 2000 đã góp phần lấp đầy những khoảng trống lớn về nguồn nhân lực chuyên môn cao.
Sự ồn ào hiện nay xung quanh vấn đề nhập cư là một trường hợp ngoại lệ: mức độ nhập cư cao lại diễn ra trong bối cảnh mức sống trì trệ và tình trạng nhà ở trở nên ngày càng khó chi trả. Mọi người thường muốn tìm một đối tượng để đổ lỗi, và người di cư trở thành "vật tế thần" dễ dàng để những người theo chủ nghĩa dân túy nhắm vào. Lịch sử cho thấy thái độ ác cảm này rồi sẽ dịu đi khi mức độ nhập cư tiếp tục giảm, đồng thời — thông qua các yếu tố nằm ngoài tầm kiểm soát của người di cư — mức sống được cải thiện và khả năng chi trả nhà ở trở nên dễ tiếp cận hơn.
Chúng ta cần tự nhắc nhở rằng Úc là một quốc gia điển hình về nhập cư. Mỗi năm, chúng ta chào đón hàng chục ngàn cư dân mới từ khắp nơi trên thế giới một cách trật tự — trong đó có hàng ngàn người tị nạn — tạo điều kiện để họ trở thành công dân, hỗ trợ những người cần giúp đỡ, gắn kết họ vào câu chuyện chung của quốc gia trong khi vẫn tôn vinh những khác biệt mà họ mang đến. Chúng ta cũng tự hào khi thấy con cháu của họ phát triển mạnh mẽ và đóng góp cho đất nước theo nhiều cách khác nhau. Quá trình này diễn ra với sự chấp nhận — dù đôi khi còn miễn cưỡng — từ phía những người đã sinh sống tại đây từ trước, và hầu như không gây ra bất cứ bất ổn xã hội nào.
Chúng ta biết rằng nước Úc...là một quốc gia đa văn hóa thành công. Hơn bốn phần năm trong số chúng ta ủng hộ chủ nghĩa đa văn hóa; hai phần ba cho rằng việc tiếp nhận người di cư từ các quốc gia khác nhau giúp chúng ta trở nên mạnh mẽ hơn. Việc trở thành một quốc gia đa văn hóa thành công nên là niềm tự hào dân tộc, sánh ngang với cách nước Úc tưởng niệm sự tham gia của mình trong các cuộc chiến tranh toàn cầu.
Đây là khía cạnh định hình ý nghĩa của việc trở thành một người Úc trong thế kỷ XXI. Như nhà nhân khẩu học Charles Price đã nhận xét cách đây hơn 60 năm, đó là “một kiểu phép màu”.