Giáo hoàng Leo kêu gọi thế giới vượt qua cách nhìn nhị nguyên về lịch sử và thực tại xã hội, ủng hộ một nền văn hóa đối thoại và xây dựng mối quan hệ như con đường dẫn đến hòa bình và thịnh vượng chung.

Joseph Borg, trong mục Global Catholic của hãng tin UCAN, ngày 9 tháng 7 năm 2026, đã bình luận như trên. Ông viết:

Từ vấn đề di cư đến quản trị, từ ký ức quốc gia đến đạo đức hàng ngày của đời sống công cộng, từ xung đột vũ trang đến lời kêu gọi hòa bình, từ chủ nghĩa phân biệt chủng tộc đến chủ nghĩa đa văn hóa, từ lập trường bảo thủ đến lập trường tự do, thế giới đang phải đối diện với những câu hỏi khó có câu trả lời dễ dàng.

Các thế lực cánh hữu theo chủ nghĩa dân tộc và bài ngoại – thường, thật không may, lại khoác lên mình chiếc áo choàng của Ki-tô giáo – đang chiến đấu chống lại một tư duy “thức tỉnh” thường coi thường truyền thống và thường đổ lỗi cho Ki-tô giáo trong một cách hiểu đơn giản hóa lịch sử. Chủ nghĩa dân túy là giải pháp ngày càng phổ biến mà nhiều nhà lãnh đạo chính trị đưa ra.

Các cuộc thảo luận công khai thường đơn giản hóa những câu hỏi phức tạp này thành hai thái cực: ủng hộ hay phản đối, trung thành hay bất trung, tiến bộ hay suy thoái, “về phía chúng ta” hay “chống lại chúng ta”.

Văn hóa đương thời ngày càng trở thành một nền văn hóa hoặc là thế này hoặc là thế kia, đối đầu và loại trừ hơn là một nền văn hóa đối thoại và bao dung. Chỉ cần nhìn vào chiến trường hiện tại, tức là mạng xã hội, là đủ thấy. Không có sự thỏa hiệp. Về mọi vấn đề, mỗi bên đều tuyên bố nắm giữ giải pháp “đúng đắn” và “duy nhất”.

Giữa những ồn ào này, Đức Giáo Hoàng Leo – phát biểu tại Madrid, Tây Ban Nha – đã đưa ra một chiến lược khác, một chiến lược phá vỡ thói quen nhị nguyên.

Những gì ngài nói với các nhà ngoại giao và lãnh đạo chính trị vào ngày 6 tháng 6 tại cung điện hoàng gia cũng hoàn toàn có thể được áp dụng cho toàn thế giới, bởi vì lời nói của ngài đề cập đến một căn bệnh quốc tế.

“Vì tình yêu sự thật, tôi mời tất cả mọi người hãy gạt bỏ những câu chuyện chia rẽ và phân cực về thực tại và lịch sử xã hội của các bạn, để vượt qua những sự đơn giản hóa vô ích thông qua sự đánh giá hữu hiệu về tính phức tạp.”

Lời cảnh báo của ngài rất đơn giản nhưng mạnh mẽ: sự đơn giản hóa là vô ích. Các xã hội thu hẹp mọi vấn đề thành một khẩu hiệu sẽ mất khả năng tự hiểu chính mình. Điều này, ở một mức độ nào đó, gợi nhớ đến hình ảnh về các xã hội nhím của nhà triết học chính trị Isaiah Berlin (1909-1997) — những xã hội bám víu vào một ý tưởng lớn, một nỗi sợ hãi lớn và một kẻ thù lớn, trong khi bỏ qua thực tế đa tầng trước mắt.

Độc thoại không đối thoại

Trân trọng và nghiên cứu sự phức tạp, học cách không phủ nhận mà đón nhận nó như một phước lành, và tránh xa những cách tiếp cận dựa trên bản sắc cá nhân tưởng chừng như giải thích được mọi thứ nhưng chỉ làm cho thế giới tràn ngập những "bóng ma" và kẻ thù, đó là nhiệm vụ của những người thừa kế một lịch sử vĩ đại.”

Trong mớ hỗn độn của những tiếng nói trái chiều — những cuộc độc thoại song song không có đối thoại — có bao nhiêu người sẵn sàng lắng nghe, suy tư và hành động theo thông điệp của Đức Giáo Hoàng?

Một trong những trở ngại chính đối với sự tiến bộ là nhiều người thường dành ưu tiên cho lập luận hơn người đưa ra lập luận đó. Điều này đảo lộn thực tại và cuộc sống chung.

Chúng ta dành cho mọi người phẩm giá mà chúng ta tin rằng lập luận của họ xứng đáng — chứ không phải ngược lại. Nếu một lập luận, theo quan điểm của chúng ta, không có phẩm giá, thì người đưa ra lập luận đó cũng không có phẩm giá.

Trong tình huống như vậy, người ta xây dựng những bức tường, chứ không phải những cây cầu; một cái kho chứa, chứ không phải một diễn đàn.

“Trong thông điệp Magnifica Humanitas, Đức Giáo Hoàng Leo nói rằng mỗi thế hệ phải lựa chọn xem sẽ định hình lịch sử theo hướng phẩm giá, công lý và tình huynh đệ hay để cho nỗi sợ hãi và sự đơn giản hóa định hình nó cho chúng ta. Các tín hữu của Giáo Hội sẽ chọn lựa chọn nào?”

Những sai lầm của một người (và nhiều người hiểu “sai lầm” ở đây là “những điều chúng ta không thích”) không nên định nghĩa phẩm giá của người đó. Phẩm giá thuộc về mỗi con người đơn giản chỉ vì họ “được Chúa tạo ra, sinh ra và yêu thương”, Đức Leo nói với các tù nhân ở Barcelona.

Ngài còn nâng cao quan điểm hơn nữa khi phát biểu trước các nghị sĩ và dân biểu ở Madrid: phẩm giá của con người “quan trọng hơn bất cứ sự nhượng bộ nào của Nhà nước” và không thể phụ thuộc vào sự thay đổi của đa số.

Tại Movistar Arena ở Madrid, Đức Leo đề xuất một phương pháp để “vượt qua những sự đơn giản hóa vô ích thông qua việc đánh giá cao sự phức tạp một cách hữu hiệu”.

Ngài nói, “Các bạn thân mến: Tôi mời các bạn hãy trở thành những người chủ động mới trong việc dệt nên những mạng lưới mới, hài hòa mọi lĩnh vực của cuộc sống. Để dệt nên một xã hội đổi mới, nơi thời gian được thấm đẫm sự vĩnh hằng, văn hóa bảo vệ ký ức và thúc đẩy đối thoại, giáo dục khuyến khích tìm kiếm chân lý với tinh thần phê phán, nghệ thuật khơi dậy sự kinh ngạc và tạo ra những cảm xúc cao quý, kinh doanh công nhận phẩm giá của con người, và lao động vẫn là nguồn hy vọng.”

Dễ ư? Chắc chắn là không. Nhưng lựa chọn khác sẽ là thảm họa.

Thật nghịch lý khi kỹ thuật được tạo ra để kết nối chúng ta lại chia rẽ chúng ta thành những nhóm đối lập. Kỹ thuật mới đã trở thành môi trường thống trị, nơi định kiến bị thổi bùng lên và tư duy phản biện bị suy yếu.

Quan điểm của Đức Giáo Hoàng Leo về kỹ thuật

Tại Madrid, ngài nói: “Các kỹ thuật mới đã tạo ra một môi trường nhân tạo, trong đó những lựa chọn cơ bản của chúng ta bị thử thách, định kiến bị phóng đại, tư duy phản biện bị suy yếu, và các lợi ích thống trị lan truyền những mong muốn hủy diệt.”

Ngài đã giải thích rủi ro này trong thông điệp Magnifica Humanitas gần đây, được công bố vào ngày 25 tháng 5.

“Mỗi thế hệ thừa hưởng nhiệm vụ định hình thời đại của riêng mình, dẫn dắt lịch sử hướng tới một thế giới nơi phẩm giá của mỗi người được bảo vệ, công lý được cổ vũ và tình huynh đệ được tạo nên. Tuy nhiên, mỗi thời đại cũng có nguy cơ tạo ra một thế giới vô nhân đạo và bất công hơn” (đoạn 1).

Phân tích và chiến lược của Đức Giáo Hoàng Leo mang đến cho chúng ta một con đường tiến lên đầy phẩm giá. Các quốc gia không thể tiếp tục định hướng tương lai của mình bằng những công cụ thô thiển của sự nghi ngờ, chủ nghĩa bộ lạc và sự chắc chắn tức thời.

Những thách thức mà nhân loại đang phải đối diện — về nhân khẩu học, văn hóa, đạo đức và kỹ thuật — đòi hỏi một trí tuệ đạo đức sâu sắc hơn là những mệnh lệnh của thuật toán hay những bản năng thô thiển của đám đông.

Chiến lược của Đức Giáo Hoàng về việc đánh giá đúng đắn sự phức tạp không phải là một lý tưởng trừu tượng; đó là con đường duy nhất để nhân loại phát triển thịnh vượng.

Các tín hữu của Giáo Hội cần đón nhận chiến lược này bằng cách ưu tiên con người hơn chức vụ, phẩm giá hơn sự bất đồng và chân lý hơn phe phái. Chiến lược này kêu gọi các tín hữu của Giáo Hội xây dựng những cây cầu thay vì những bức tường như thường lệ.

Trong thông điệp Magnifica Humanitas, Đức Giáo Hoàng Leo tuyên bố rằng mỗi thế hệ phải lựa chọn xem sẽ định hình lịch sử theo hướng phẩm giá, công lý và tình huynh đệ hay để cho nỗi sợ hãi và sự đơn giản hóa định hình nó cho chúng ta. Các tín hữu của Giáo Hội sẽ chọn phương án nào?