Robert Royal, chủ bút The Catholic Thing, ngày 19 tháng 10 năm 2026, nhận định: Hôm nay là lễ kính các vị tử đạo tại Bắc Mỹ, một nhóm các tu sĩ Dòng Tên và các tu sĩ người Pháp – bao gồm Jean de Brébeuf, Isaac Jogues, Jean de Lalande, Antoine Daniel, Gabriel Lalemant, Charles Garnier, Noël Chabanel và tu huynh René Goupil. Việc nhắc lại tên từng vị là điều đáng làm, để ghi nhớ rằng họ cũng là những con người như chúng ta (dù thánh thiện và anh hùng hơn), chứ không chỉ là một nhóm người xa xôi trong lịch sử. Họ là những con người dũng cảm, tận hiến, đã phải chịu đựng những nỗi kinh hoàng không sao kể xiết – bị thiêu sống, tra tấn, cắt xẻo thân thể – trước khi hy sinh, khi họ nỗ lực thực thi mệnh lệnh của Chúa: rao giảng Tin Mừng cho muôn dân.
Nước Pháp – nước Pháp hiện đại – giờ đây cũng đang trải qua một cơn đau đớn như bị lửa thiêu đốt. Thật khó để xác định chính xác ai là người chịu trách nhiệm. Người ta nói rằng mọi chuyện bắt đầu từ một cuộc biểu tình của “sinh viên” nhằm phản đối tình trạng thiếu giáo sư và cơ sở vật chất trường học tồi tàn. Nhưng làm thế nào mà những cuộc biểu tình như vậy lại có thể bùng phát đồng loạt ở nhiều nơi trên khắp cả nước trong các “nhóm sinh viên” mà không có sự phối hợp quy mô nào, thì vẫn là một câu hỏi chưa có lời giải đáp. Dù khởi nguồn từ đâu, rõ ràng là bạo lực và sự tàn phá hiện nay đang đến từ phe cực tả và những thành phần tệ hại nhất trong cộng đồng Hồi giáo đông đảo tại Pháp. Có những báo cáo cho biết ngay cả Nhà thờ Đức Bà (Notre Dame) cũng đang đứng trước nguy cơ bị đe dọa, tương tự như Điện Élysée – “Nhà Trắng” của nước Pháp.
Tuy nhiên, đây không phải là một hiện tượng hoàn toàn mới; nó đòi hỏi chúng ta phải chú ý hơn đến những cuộc tấn công âm ỉ nhắm vào các định chế của Pháp trong những năm gần đây, trong đó có cả Giáo hội.
Nhiều người đã cảm thấy ấm lòng khi chứng kiến đám đông nhiệt thành chào đón Đức Giáo Hoàng trong chuyến thăm Pháp cách đây vài tuần. Cũng thật khó để hiểu rõ ý nghĩa thực sự của tất cả những điều đó. Thật xúc động khi thấy mọi người quỳ trên vỉa hè đại lộ Champs-Élysées để xưng tội. Nhưng đó chỉ là khía cạnh tươi sáng của câu chuyện. Đã nhiều năm nay, Giáo hội tại Pháp phải hứng chịu những cuộc tấn công – theo đúng nghĩa đen – từ nhiều phía khác nhau. Viện Đức tin & Lý trí (Faith & Reason Institute) – đơn vị chủ quản của chuyên trang The Catholic Thing – đang thực hiện một dự án hợp tác cùng tổ chức Aid to the Church in Need USA (tạm dịch: Hỗ trợ Giáo hội Lâm nạn tại Hoa Kỳ) với tên gọi “Đức tin bị bao vây” (Faith under Siege). Chúng tôi tập trung xem xét các trường hợp đàn áp rõ rệt – thậm chí là tình trạng tử vì đạo trong thời hiện đại – tại các quốc gia Hồi giáo (như Nigeria, Cộng hòa Dân chủ Congo, Somalia, Yemen, v.v.) và các quốc gia theo thể chế toàn trị (như Trung Quốc, Triều Tiên, Cuba, Nicaragua, cùng nhiều nơi khác). Tuy nhiên, trong quá trình nghiên cứu, chúng tôi cũng phát hiện ra sự tồn tại của một làn sóng bài Kitô giáo – dù biểu hiện lúc tinh vi, lúc lộ liễu – ngay tại Tây Âu, một vấn đề hiếm khi được truyền thông đưa tin.
Khi xảy ra những vụ việc chấn động, chẳng hạn như vụ sát hại linh mục Jacques Hamel vào năm 2016 bởi hai thanh niên Hồi giáo cực đoan (hay các vụ sát hại người Công Giáo trong thánh lễ diễn ra ngay sau đó nhưng ít được chú ý hơn), thế giới thường chỉ quan tâm trong một hoặc hai tuần rồi nhanh chóng lãng quên. Thế nhưng, đằng sau những sự kiện nghiêm trọng đó là một mô thức đáng lo ngại.
Cuối tuần qua, dư luận thế giới đã bàng hoàng trước hình ảnh tòa thị chính lịch sử tại Limoges bốc cháy và phần tháp đổ sập sau khi bị những kẻ bạo loạn phóng hỏa. Trên thực tế, chính quyền Pháp từ nhiều năm nay đã ghi nhận rằng, trung bình mỗi tháng có hai công trình tôn giáo bị cháy tại Pháp – bất chấp những nỗ lực đáng kể từ phía chính phủ nhằm bảo vệ các công trình này.
Chắc hẳn ai cũng còn nhớ vụ hỏa hoạn bí ẩn năm 2019 suýt thiêu rụi Nhà thờ Đức Bà Paris. Đến năm 2024, Nhà thờ Saint-Maclou/Saint-Jacques tại Rouen cũng đã bốc cháy. Cũng trong năm đó, Vương cung thánh đường Đức Mẹ Vô nhiễm Nguyên tội (Basilique de l’Immaculée Conception) tại Saint-Omer đã bị hư hại trong một vụ hỏa hoạn do cố ý phóng hỏa. Danh sách này vẫn còn kéo dài, và những sự kiện gây chú ý lớn này thực chất chỉ là phần nổi của tảng băng chìm. Hàng trăm nhà thờ nhỏ hơn, các điện thờ, tượng đài, v.v., cũng đã phải hứng chịu những vụ tấn công tương tự hoặc các hành vi phá hoại nghiêm trọng.
Cần phải nói rõ rằng, các vụ hỏa hoạn này xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Một số là tai nạn – có lẽ khoảng một phần ba là do hệ thống dây điện xuống cấp, cơ sở hạ tầng cũ kỹ, v.v. Tuy nhiên, chính quyền Pháp ước tính rằng hai phần ba số vụ là do cố ý gây ra. Không khó để suy đoán – nhất là khi một số thủ phạm đã bị bắt quả tang – rằng phần lớn các vụ việc này do người Hồi giáo thực hiện, trong khi một phần khác do chính người Pháp bản địa có tư tưởng bài Công Giáo gây ra. Ngoài ra còn có những trường hợp người có vấn đề về tâm thần, những kẻ phá hoại ngẫu nhiên và các phần tử có thái độ chống đối xã hội.
Điều kỳ lạ là các cơ quan truyền thông lớn khi đề cập đến những dữ liệu này lại cố gắng giảm nhẹ yếu tố bài Kitô giáo, bất chấp thực tế là chính phủ Pháp – vốn chẳng phải là nơi cổ súy cho chủ nghĩa sùng bái Kitô giáo – lại nhìn nhận vấn đề theo cách hoàn toàn khác. Cũng giống như tại Hoa Kỳ, các vụ bạo loạn, cướp bóc và phá hoại thường được truyền thông mô tả là bắt nguồn từ các nguyên nhân vật chất – như nghèo đói, bất bình đẳng, phân biệt chủng tộc – tức là các phạm trù xã hội học quen thuộc; như thể niềm tin tôn giáo chưa bao giờ mang tính cực đoan, hay chẳng hề đóng vai trò gì trong bất kỳ sự kiện nào xảy ra trong xã hội – trừ khi đó là sự cố chấp nhắm vào Kitô giáo.
Và khi hàng trăm nghìn, thậm chí cả triệu người Pháp xuất hiện để chào đón một vị giáo hoàng, điều đó còn khiến một số người trong giới truyền thông bày tỏ sự “lo ngại” trước khả năng kỳ lạ và bền bỉ của Giáo Hội Công Giáo trong việc thu hút mọi người – ngay cả khi họ không quá sùng đạo hay không thường xuyên tham dự Thánh lễ.
Và không chỉ riêng nước Pháp. Khi vị Giáo hoàng đến Tây Ban Nha, ước tính có khoảng 1.2 triệu người đã tham dự Thánh lễ của ngài tại Madrid. Sự kiện này chỉ được nhắc đến thoáng qua rồi nhanh chóng bị xếp vào loại “thuần túy tôn giáo”. Thế nhưng, nếu một lượng người đông đảo như vậy tập hợp trong một cuộc biểu tình phản đối ông Trump, một sự kiện ủng hộ cộng đồng LGBT, hay một cuộc tuần hành ủng hộ Palestine, thì chúng ta hẳn đã được nghe bàn tán không ngừng nghỉ về tầm quan trọng của sự kiện đó, cũng như coi đó là dấu hiệu cho thấy một sự chuyển dịch trong xã hội – một sự chuyển dịch mà các phương tiện truyền thông sẽ tìm cách thúc đẩy mạnh mẽ hơn nữa.
Ngay cả khi truyền thông có thiện cảm với một vị giáo hoàng, thì mức độ đưa tin vẫn rất hạn chế. Chẳng hạn, còn ai nhớ rằng vào năm 2013, 3 triệu người tại Brazil đã đổ ra đường để gặp Đức Giáo Hoàng Phan-xi-cô, hay ít nhất 1 triệu người tại Ecuador vào năm 2015?
Nếu sức khỏe cho phép Đức Giáo Hoàng thực hiện chuyến công du dài ngày tới Mỹ La-tinh như kế hoạch vào tháng tới, chúng ta có thể dự đoán rằng sẽ lại có những đám đông khổng lồ và đầy nhiệt huyết, giống như đã từng thấy ở Pháp và Tây Ban Nha.
Nhiều nơi trên thế giới – không chỉ Pháp, mà còn cả Ukraine, Gaza, Bờ Tây, Iran, Ả Rập Xê Út, Yemen và nhiều nơi khác – có thể đang chìm trong khói lửa; nhưng ở những nơi khác, một ngọn lửa khác đang được thắp lên vì một mục đích hoàn toàn khác biệt.